210پس نه تنها «تَمٰامُ الْحَجِّ لَقٰاءُ الْاِمٰامِ» بلكه «تَمٰامُ الْاِسْلامِ لِقٰاءُ الْاِمٰامِ». ¹

اتمام حج و عمره با زيارت

دربارۀ اتمام حج و عمره كه در آيۀ شريفه «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ» ² بدان اشاره شده است، ³ در برخى روايات، مصداق ديگرى براى اتمام حج، ذكر شده است و آن اين است كه حج‌گزار پس از انجام مناسك به «زيارت امام عليه السلام » مشرف شود. نه فقط زيارت قبور (كه آن نيز از حقوق ولايت است، زيرا زندگى و مرگ معصوم يكسان است) بلكه زيارت امام عليه السلام نوعى تجديد عهد با امام است كه حج‌گزاران ولايت‌شان را به امام اعلام كرده و يارى خود را بر آنان عرضه كرده، آمادگى خود را براى حمايت از آنان اظهار كنند.

دو روايت

امام باقر عليه السلام فرمود:

«إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَأْتُوا هَذِهِ الْأَحْجَارَ فَيَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ يَأْتُونَا فَيُخْبِرُونَا بِوَلَايَتِهِمْ وَ يَعْرِضُوا عَلَيْنَا نَصْرَهُمْ» ⁴

مردمان فرمان يافتند كه نزد اين سنگ‌ها آيند و آنها را طواف كنند، آنگاه نزد ما آيند و ولايت و حمايت خويش را بر ما عرضه دارند.

به همين دليل در برخى از روايات از فضيلت تشرف به مدينه پس از حج، سخن به ميان آمده است كه: «ابْدَءُوا بِمَكَّةَ وَ اخْتِمُوا بِنَا» ⁵؛ با مكه آغاز كنيد و با ما به پايان بريد. لذا شايسته است كه حاجيان پس از زيارت خانۀ خدا، آن‌چه راكه دريافت نموده‌اند بر پيامبر و امامان معصوم و صاحبان ولايت عرضه كنند.

حضرت على عليه السلام نيز در بيانى فرمودند:

«أَتِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله حَجَّكُمْ إِذَا خَرَجْتُمْ إِلَى بَيْتِ اللَّه» ⁶؛ أَتِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله حَجَّكُمْ إِذَا