118
مرزهاى حريم و بيان برخى نامها
ازرقى حدود حرم را از جهات ششگانه بيان كرده است. 1 ديگران نيز به اين مطلب پرداختهاند، ولى در وسعت برخى از اين جهات با ازرقى اختلاف نظر دارند و برخى را نيز ناقص ذكر كردهاند. آنچه كه از نظر و ديدگاه مردم نسبت به حدود و مرزهاى حرم برداشت كردهام، اين است كه در همۀ حدود آن - چنان كه توضيح خواهم داد - اختلاف نظر وجود دارد.
در مورد مرز حرم از سمت طائف بر جادۀ عرفه از وادى نَمِره، 2 چهار نظريه وجود دارد: حدود هجده ميل بنا به روايت قاضى ابوالوليد باجى؛ و يازده ميل طبق روايت ازرقى 3 فاكهى و ابوالقاسم عبيداللّٰه بن عبداللّٰه بن خرداذبه خراسانى در كتاب «المسالك والممالك» 4 و محبّ طبرى به نقل از ازرقى و سليمان بن خليل هر چند كه اين يك، با ترديد ياد كرده است؛ و نُه ميل بنا به روايت ابومحمد بن عبداللّٰه بن ابىزيد قيروانى در كتاب «النوادر» و سليمان بن خليل كه آن را عنوان سخن خود قرار داده و محبّ طبرى پس از ذكر آنچه ازرقى آورده است؛ و هفت ميل بنا به روايت ماوردى در كتاب «الأحكام السلطانيه» 5 و شيخ ابواسحاق شيرازى در «مهذّب» خود و نووى در «الايضاح» و نيز در «تهذيب الأسماء واللغات» 6 كه البته در آنچه گفتهاند، ترديد بسيارى وجود دارد و آنچنان كه خواهيم ديد، چندان درست به نظر نمىرسد.
نووى در «تهذيب» يادآور شده است كه سخن ازرقى دربارۀ حدّ حرم از جادۀ