100
ج) قوت استدلال و اقناع وجدان
بسيارى از مكتبها و مذهبهاى جهان، يا بر پايههاى تعقل و استدلال خشك استوارند و با وجدان و عواطف انسانى، كارى ندارند، يا برعكس، تنها جنبه عاطفى و احساسى به خود مىگيرند و پاى استدلال را سست مىپندارند. ولى بهترين مكتب و آيين، آن است كه هم داراى منطقى نيرومند باشد و هم از لحاظ احساس و وجدان، آرامبخش باشد. تنها در اين صورت است كه سكوت ظاهر با سكون باطن، جمع خواهد شد و درگيرى ميان ادراك و احساس و عقل و دين، از بين خواهد رفت.
اسلام، آيين جامعى است كه قوت استدلال را با اقناع وجدان و تسليم عقل را با تسليم روح، به هم درآميخته است و همين باعث شده است هنگامى كه پيروان مذاهب ديگر با حقيقت اسلام روبهرو مىشوند، بىاختيار به آن، ايمان بياورند و جزو پيروان فداكار و واقعى اين آيين، قرار گيرند.
«ولتر» از قول «بولن ويلى يه» در اينباره، چنين مىگويد:
آيين محمد(ص)، چنان خردمندانه است كه براى تبليغ، هيچ نيازى به جبر و قهر نيست. كافى است كه اصول آن را به مردم بفهمانند؛ تا همه به آن بگرايند. اصول دين محمد، چنان با عقل انسانى سازگار است كه در مدتى كمتر از پنجاه سال، اسلام در قلب نيمى از مردم روى زمين، جاى گرفت. 1
«برنارد شاو»، مىنويسد:
من هميشه به دين محمد(ص)، به واسطه خاصيت زنده بودن شگفتآورش، نهايت احترام را داشتهام. به نظر من، اسلام تنها مكتبى است كه استعداد توافق و تسلط بر حالات گوناگون و صور متغير زندگى و مواجهه با قرون مختلف را دارد. من چنين پيشبينى مىكنم كه ايمان محمد(ص)، مورد قبول اروپاى فردا خواهد بود. 2