76اربعين يك نگاه تاريخى صرف نيست؛ بلكه نگاهى معرفتشناسانه است. ما نمىخواهيم به صورت صرفا تاريخى به موضوع اربعين بپردازيم؛ بلكه با نگاهى معرفتشناسانه و با مراجعه به «زيارت اربعين» كه سفارش اكيد امام معصوم و حجّت خداست و با دقت در مضامين بلند آن كه از امام صادق (ع) نقل شده، به آن مىپردازيم. به اين اعتبار، شيعه هويت خود را نيز بايد در اربعين جستوجو كند.
بحث اربعين ابعاد مختلفى دارد. يك بعد آن، اصل زيارت سيدالشهدا (ع) در اين روز است. بُعد ديگر، مفاد زيارت اربعين است؛ چه آن زيارتى كه از امام صادق (ع) نقل شده و چه زيارت منقول از جابر و مخصوصاً زيارتى كه از زبان امام (ع) است، ابعاد بسيار عميقى را در قالب زيارت فرموده است.
اهلبيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) بر يادآورى مصائب حضرت سيدالشهدا (ع) به مناسبتهاى گوناگون تأكيد داشتند. بخشى از خطبههاى حضرت زينب كبرى و حضرت امام زينالعابدين (عليهما السلام) در كوفه و شام بيان مظلوميت سيدالشهدا (ع) و در حقيقت، روضهخوانى است. بعد كه اهلبيت به مدينه بازگشتند، در آنجا هم مجلس عزاى سيدالشهدا پيوسته ادامه داشت؛ به گونهاى كه امام زينالعابدين (ع) عزاداران را اطعام مىكرد 1و اين سنت در نزد شيعيان از ايشان به يادگار ماند. اين مجلس عزا چندين سال به طور پيوسته ادامه داشت و يك سال آن، به صورت شبانهروزى بود و بنا بر نقلى ديگر تا سه سال بعد از واقعه عاشورا اين مجلس عزا در مدينه برگزار مىشد. 2پس از ايشان، امام باقر (ع) وصيت كردند كه تا ده سال در منا روضه بخوانند. 3