172
ديدگاههايى درباره اولين اربعين
منابع تاريخى تصريح دارند كه اهلبيت (عليهم السلام) سه روز در كربلا براى عزادارى توقف كردهاند، اما ملاباقر بهبهانى ورود آنان را به نينوا مقدارى با اضافات و توضيحات آورده است 1. در منابع ديگر اگرچه وضع قافله حسينى در هنگامى كه عازم شام بود، به لحاظ تنگناهايى كه براى اسرا به وجود آورده بودند، بسيار سخت ارزيابى شده، اما در هنگام بازگشت، از اين سختىها كاسته شد؛ زيرا سرپرست كاروان، نعمان بن بشير اگرچه از امويان بود، ولى به دليل شرايطى كه به وجود آمده بود آشكار شدن حقايق درباره دستگاه ستم بنىاميه، كوشيد تا كاروان بازماندگان عاشورا را با تجليل و شكوه فراوان به مقصد برساند و از برخى سختگيرىها و فشارها درباره آنان پرهيز كرد. اين قافله ارجمند به رغم سفر از كوفه به شام كه از روى عمد و به اجبار از شهرهاى متعددى عبور داده مىشدند، هنگام بازگشت، هم از مسير كوتاهترى عبور كردند و هم با سرعت بيشترى راه را پيمودند تا كاروان كربلا هر چه زودتر به نينوا برسد؛ زيرا اهلبيت امام حسين (ع) براى بازگشتن به آن دشت خون و حماسه لحظهشمارى مىكردند و براى رسيدن به اين مقصود، همه مشكلات مسير را بر خود هموار نموده بودند؛ تا اين كه اربعين فرا رسيد و آنان پس از گذشت چهل روز از واقعه كربلا، در بيستم صفر قدم بر سرزمين طف نهادند. 2
تعيين روز اربعين سال 61 هجرى به عنوان زمانى كه كاروان اسرا به كربلا بازگشتند، از بحثهاى مهم در تاريخ عاشورا مىباشد كه فقها، محدثان، مورّخان و ساير مشاهير شيعه در اين باره ديدگاههاى گوناگون و احتمالات متعددى را مطرح كردهاند. عدهاى از اين بزرگان، اين رويداد را در همان سال اول و برخى زمان ديگرى را براى اربعين ذكر كردهاند. علامه مجلسى مىنويسد:
بين اصحاب چنين شهرت يافته است كه علت استحباب زيارت حضرت سيدالشهدا (ع) در روز اربعين اين است كه در چنين روزى اهلبيت امام حسين (ع) هنگامى كه از شام بازمىگشتند، به كربلا آمدند و امام سجاد (ع) رأسهاى مقدس شهيدان را به بدنهاى ايشان ملحق ساخت. 3
اما شيخ بهايى كه روز عاشورا را هم محاسبه كرده، اربعين را نوزدهم ماه صفر سال 61 هجرى مىداند: