165 مجدالدين محمدبنيعقوب شيرازى فيروزآبادى، رسالاتى براى راهنمايى زائران در مكه تأليف كرد. 1 در همين ايام در دمشق نيز ابنفضلالله عمرى (متوفاى 749 ه.ق) قاضى دمشق كتاب عظيم «مسالكالابصار فى ممالك الامصار» در بيش از بيست جلد نوشت. 2
مهمترين راهها و منازل حج
در زمان خلافت عباسيان، بغداد مركز جادهها بود و مسافرانى كه از شرق به حجاز مىرفتند، در عراق اجتماع كرده، زير نظر خلفاى عباسى، از بغداد سازماندهى مىشدند. با انقراض خلافت عباسى، بهدليل اهميت يافتن «سلطانيه» كه پايتخت ايلخانان بود، ترتيب جادهها تغيير پيدا كرد. البته اين تغيير در راههاى اصلى نبود، بلكه راهى فرعى بود كه به سمت شمال از همدان به سلطانيه و تبريز مىرفت. 3 ازاينرو اين راه اهميت زيادى پيدا كرد. مسلمانان قپچاق (اولوسجوچى - اردوىزرين) نيز از همين مسير به حج مىرفتند. 4
دارالحاجهاى بسيارى كه در تبريز ساخته مىشد، نشانگر اين است كه مركزاجتماع حجاج به اين شهر منتقل شده است. 5 بهخصوص اينكه حجگزارى به مدت طولانى تعطيل مانده بود و اجتماع سالانه كاروان حج در بغداد صورت نمىگرفت و ايرانيان بهطور مستقل از راههاى جنوبى ايران و از راه احساء و قطيف عازم حج مىشدند 6 يا از راه شام به حجاز مىرفتند؛ يعنى ابتدا به حلب و دمشق رفته، ازدمشق به مدينه و از آنجا عازم مكه مىشدند. از ديگر مراكز تجمع حجاج در اين دوره،