166شهر يزد بود. ¹ راه دريايى هرمز نيز از مسيرهاى مهم حج در اين دوره بود. ² ايرانيان دو راه عمده براى حج داشتند كه خود به چند راه فرعى منتهى مى‌شد: راه عراق و راه شام.

راه عراق به حجاز

از طريق باديةالعرب، دو راه از عراق به حجاز بود؛ راه اول از كوفه مى‌گذشت. شاهراه‌هاى زيادى براى زيارت مكه و مدينه از سمت غرب بغداد به كوفه و ازآنجا به حجاز مى‌رسيدند. ³ منازل اين راه عبارت بود از: القادسيه، المَقيثه، القُرعاء، واقِص، زَباله، الشُقوق، القبر، قبرالعَبادى، الثَعلبيه، زَرُود، الاَجفَر، فَيد، توزَ، سميرا، الحاجر، النُقُره، الاوان، الرَّبَذات، العمق، السَّلِيل، المُعدن، الأفيعيات، الغمره، ذات‌عِرق، البُستان. ⁴

راه دوم از بصره آغاز مى‌شد و تقريباً به موازات جاده اول شروع، و در دو منزلى شمال مكه، به جاده قبلى مى‌پيوست. ⁵ منازل اين راه عبارت بودند از: المنجشانيه، الحُفير، الرُّحيل، الشجى، الخرجاء، العشر، الينسوعه، السُّمينه، النِّباج، العوسجه، رامه، إِمرَّه، طخفه، ضَريه، جَدِيله، فلجه، الزُّجيج، الدَّثينه، مَرَّان، وَجرَه، البستان. ⁶

اين دو راه نزديك منزلگاهى كه به آن «ذات‌عرق» مى‌گفتند، به هم مى‌رسيدند. ذات‌عرق، ميقات حرم و احرام‌گاه اهل عراق بود ⁷ و به فاصله دو روز راه در شمال‌شرقى مكه قرار داشت. ⁸ راه بغداد به مكه، از بهترين راه‌ها بود؛ به‌گونه‌اى كه در طول راه، بناها و سقايه‌ها، كاروانسراها و ديگر بناهاى مرتفع و عالى زيادى وجود