79پاك اوست و آن جذبه روحانى و معنوى كه انسان به هنگام ورود به اين سرزمين پيدا مىكند، وصفناپذير است. 1
2. «مَشْعَرُالحَرام» از ماده «شعور»، نام سرزمينى است در حدود چهارده كيلومترى مكه كه حاجيان شب دهم ذىالحجه را در آنجا مىگذرانند. درباره نامگذارى آن گفتهاند كه آنجا مركزى براى شعائر حج و نشانهاى از اين مراسم عظيم و پرشكوه است.
برخى هم با توجه به ريشه لغوى آن كه از ماده شعور است، معتقدند انسان در آن شبِ روحانى، روى ماسههاى آن بيابان، چشمههاى تازهاى از انديشه و شعور را درون خود احساس مىكند. 2
3. حج داراى فلسفه و حكمتهاى متعددى، از جمله فلسفه اخلاقى، سياسى، فرهنگى و اقتصادى است. قرآن كريم در آيه مذكور به فلسفه اقتصادى حج اشاره مىكند. مسلمانان از نقاط مختلف دنيا به سوى خانه خدا حركت مىكنند و كنگره عظيم حج را تشكيل مىدهند. اين امر مىتواند پايه و اساسى براى جهش اقتصادى مسلمانان باشد.
در موسم حج، مكه مركز مبادلات تجارى مىشود و مغزهاى متفكر اقتصادى مسلمانان در آنجا جمع مىشوند تا با همفكرى و همگامى پايه محكمى براى اقتصاد جوامع اسلامى بريزند و مسلمانان را از دشمنان بىنياز گردانند.
4. اعمال حج و ذكرهاى آن بايد مطابق دستور الهى باشد. شكرانه