348ماه‌ها قبل شروع شده بود سراسر جامعه را فرا مى‌گرفت، از زمانى كه قصد زيارت تحقق مى‌يافت تا هنگام حركت، در طول سفر و نيز بعد از بازگشت اعمالى را انجام و اعتبار و تقدس اين امر را نشان مى‌دادند. اين مجموعه اعمال، مناسكى بودند كه «حج» را به يك عنصر فرهنگى پويا و زنده مبدل مى‌ساختند، پاره‌اى از اين اعمال مثل: «حلاليت طلبى»، «مشايعت با نغمه» يا «چاووشى»، «استقبال»، «وليمه و مراسم مهمانى» و... اما امروزه آن همه زمزم جوشان كه هر ساله امت مسلمان را از زلا ل انديشه و ايمان مشروب مى‌ساخت، تنها برخى برجاى مانده و برخى سنت‌هاى نادرست نيز گسترش يافته كه چهره حقيقى حج را با تمام ابعاد و زيبائى‌هايش دستخوش تغييرات اساسى كرده است. توجه گسترده به ماديات و تجمل‌گرايى در مهم‌ترين و بزرگترين حادثه معنوى، بزرگترين و جدى‌ترين آسيب محسوب مى‌شود. يكى از اين فرهنگ و سنت‌هاى غلط، خريد سوغاتى و بازارگردى آن هم به شكل انبوه است كه عملا هويت غنى حج را در جامعه و جهان به فراموشى مى‌سپارد و قداست اين سفر معنوى، به دغدغه حجاج و معتمرين در دادن وليمه در سالن‌هاى پذيرايى مجلل و سوغاتى‌هاى زياد خلاصه مى‌شود.
گرچه مقام معظم رهبرى بارها حجاج را به پرهيز از رفتارهاى سبك توصيه و رفتن به سراغ زرق وبرق‌هاى بى‌ارزش و پوچ بازارها و مغازه‌ها را از جمله غفلت‌هاى احتمالى در حج دانسته و ضمن تاكيد بر اين نكته كه خريد سوغات بايد در حد ضرورت باشد، و اين انگيزه‌هاى مادى را تا آنجايى كه ممكن است، بايد از دل‌ها خارج كرد؛ وانگيزه‌ى بازارگردى و سوغات‌خَرى را بايد كم كرد؛ (بيانات مقام معظم رهبرى، سال1385، ص: 232) و بيان نمودند كه بهتر و مفيدتر و مهم‌تر اين است كه انسان به نماز، به عبادت، به ذكر، به توجه و به حضور در جماعات بپردازد؛ اين‌ها دستاورد واقعى حج است؛ سوغات، اين‌هاست. سوغات، معنويتى است كه شما در خودتان ذخيره مى‌كنيد و مى‌آوريد؛ اخلاق و روحياتى است كه با خودتان مى‌آوريد. (بيانات مقام معظم رهبرى، سال1383، در جمع دست‌اندركاران حج، ص: 226) اما يك بررسى ساده در عمره سال1388 (مهدوى، نگاهى به خريد سوغاتى در حج) درباره محتواى سوغات زائران ايرانى نشان مى‌دهد كه حجاج ايرانى تا چه حد به خريد كالاهايى كه ارزش معنوى خاصى ندارند (مانند پارچه، پوشاك، اسباب بازى، ساعت مچى و دوربين) و اغلب در بازار تهران ارزان‌تر هم هستند، اهميت مى‌دهند.
از طرف ديگر سازمان حج و زيارت با همكارى گمرك كشور دست به اقداماتى زد. ايجاد بازارهايى در پايانه خروجى كشور و همچنين محدوديت خريد با استفاده از ساكهاى متحد الشكل براى زائرين مهم‌ترين اقدامات مثبت در سال‌هاى اخير بوده است؛ اما از آنجايى كه زائران حج از لايه‌هاى مختلف اجتماعى با افكار متفاوت هستند و بسيارى هم بر اين باورند كه سوغاتى يعنى خريد