319و اينكه چه نيازهايى براى كفايت بعد از رجوع از حج لازم است، حد ارضاى يك نياز بايستى چه اندازه باشد؛ چه وسايلى براى سفر حج (رفت و برگشت) لازم است، كيفيت آنها چگونه بايد باشد و مانند آنكه منشأ اختلاف در مورد آنها، بعضاً به شناخت كفايت، ضرورىها و آنچه موجب عسر و حرج انسان مىشود كه در اين بحث به برخى از آنها اشاره مىشود.
يك - اختلاف در ارضاى برخى نيازها در استطاعت
برخى از نيازها، همچون مسكن، لباس و خوراك خانواده، لحاظشان در آن سطح معين از زندگى، براى استطاعت ترديدى نيست؛ ولى در لحاظ برخى نيازها ترديد شده است كه در اينجا به آنها اشاره مىشود.
اول- بعضى از علما، وسايل ضرورى اوليه مرتبط با خوراك، پوشاك و مسكن را فقط از فروش مستثنى مىدانند؛ درحالى كه بعضى ديگر، همه وسايلى را كه براى زندگى شخصى متعارف است استثنا مىكنند. بنابراين، بزرگانى همچون شهيد اول، شيخ طوسى، صاحب عروۀ الوثقى است، 1 حتى زينت آلات زن را نيز، مستثنا دانسته اند؛ ولى برخى همانند صاحب جواهر 2، در اين مسئله ترديد كرده است.
دوم- در مورد وسايلى كه نيازهاى علمى انسان را برطرف مىكند، نظرها متفاوت است. شهيد ثانى، در مورد وسايل منزل ترديد نمىكند و مىفرمايد: اصحاب ما، كتابهاى علمى را نيز، به آنها ملحق كرده اند؛ ولى بعضى، (همچون شيخ طوسى 3 در مبسوط 4، مرحوم علامه در منتهى و تذكره و صاحب جواهر 5 كتابهاى علمى را به دو قسم، تقسيم كردهاند. كتابهايى كه ضرورت دينى دارند و كتابهايى كه اينچنين نيستند. بنابراين، قسم اول را جزء استثناها دانستهاند.
سوم- برخى، همچون مرحوم نراقى 6كليه وسايل منزل، حتى وسايل كار را جزء استثناها دانستهاند و ملاك آن را نفى عسر و حرج در اسلام مىدانند و مىفرمايند: «اگر گفته شود كه براى حج، بايستى اين وسايل به فروش برسد. اين حكم، از بيخ و بن حرجى است و استطاعت حج، بايستى استطاعتى