318حدى مستحب و مطلوب. حد ضرورى آن با شرايطى از جمله داشتن عقل، بلوغ، استطاعت و توانايى رفتن به حج لازم مىشود.
علما، براساس برداشت خود از روايات، استطاعت را در دارا بودن سه يا چهار چيز خلاصه مىكنند. آنها عبارتند از:
1. داشتن زاد وتوشه راه؛
2. صحّت و سلامتى بدن جهت رفت و برگشت؛
3. فراهم بودن وسائل و لوازم زندگى براى اهل و عيال در محل سكونت تا زمان بازگشت؛
4. در بازگشت از سفر حج، به انداره كفايت داشته باشد. يعنى شخص بعد از آمدن از حج، در زندگى درمانده نشود. البته در شرط چهارم، اختلاف وجود دارد و عدّه فراوانى از علما معتقد به شرط بودن آن مىباشند. برخى ديگر اعتقاد به شرطيت نداشتن آن هستند. بنابراين، هر فرد براى اطمينان از حصول استطاعت مالى براى حج، لازم است كه سطوحى از درآمد و مصرف را براى خود و خانواده خود در نظر گيرد. سپس، مخارج رفت و برگشت را به آن اضافه كند آنگاه اگر آن مقدار را دارا باشد، استطاعت مالى براى او تحقق مىيابد كه تشخيص و تخمين اين مقدار نيز، به عهده خود شخص گذاشته شده است.
ب) زمان حصول استطاعت حج
بنابراين استطاعت، حدى از دارايى، درآمد و يا زندگى است كه مىتوان با آن به سفر حج رفت و بازگشت. بدون اينكه براى فرد، تغييرى در سطح زندگى حاصل شود. در اين ارتباط، اين حد، در فرايندى زمانى براى فرد حاصل مىشود كه از آن تعبير «به زمان حصول استطاعت» مىشود. در اين ارتباط، در فقه اسلامى، باب حج، برخى مباحث مطرح شده است كه مىتواند بيانگر زمان حصول استطاعت و اندازه آن در هر زمان باشد. برخى از اين مباحث، در ارتباط با سطح خاصى از زندگى است كه نبايستى تغيير كند و يا براى فرد تضمين باشد. برخى نيز، در ارتباط با چگونگى هزينههاى رفت و برگشت و كيفيت سفر مىباشد.
مسئله زمان حصول استطاعت، مستحدثه نبوده و در زمان ائمه(ع) و بعد از آنها نيز مطرح بوده است. بنابراين، از ائمه(ع) در مورد زمان و اندازه استطاعت پرسشهايى شده است و آنها نيز پاسخهايى دادهاند كه علماى زمان غيبت نيز، براى پاسخ به همان پرسشها به اجتهاد و برداشت از اقوال و احاديث رسيده از جانب آنها پرداختهاند. بدين ترتيب، زمينه برخى نظرات گوناگون را نيز فراهم آوردهاند. همانگونه كه در تعريف استطاعت بيان شد، علماى اسلام، استطاعت را شامل سه و يا چهار چيز دانستهاند كه در اين مورد نظريه واحدى بين آنها وجود ندارد. همچنين درباره آن سطح خاص زندگى