287تسهيلات جعاله براى ثبتنام عمره تأكيد كردهاند؛ براى نمونه نظر خواهى كه از آيت الله العظمى صافى صورت گرفته است به شرح زير است:
«اخيراً سازمان حج و زيارت، دور جديد ثبتنام عمره مفرده را شروع كرده است. بعضى از بانكها مبلغى را براى (تسهيلات جعاله سفر عمره مفرده) به متقاضيان مىدهند و در مقابل پرداخت اقساطى آن، مبلغى براى جعل و كارمزد و... مىگيرند. اينك بفرماييد:
1. آيا چنين قراردادى مشروعيت دارد يا خير؟
2. ثبتنام عمره مفرده با گرفتن اين تسهيلات چگونه است؟
پاسخ: اينگونه قرارداد جعاله، وجه شرعى ندارد و در واقع، قرض به شرط زياده مىباشد كه ربا و حرام است و ثبتنام سفر عمرۀ مفرده با پول ربوى جايز نيست.» 1
عقد مضاربه
مضاربه، قراردادى است كه به موجب آن يكى از دو طرف (مالك) عهدهدار تأمين سرمايه (نقدى) مىشود. با توجه به اينكه طرف ديگر (عامل)، با آن تجارت كرده و در سود حاصله شريك باشند. (آييننامه قانون عمليات بانكى بدون ربا، ماده...).
طبق تعريف مضاربه، روشن است كه تسهيلات عمره در قالب عقد مضاربه پرداخت نمىشود؛ زيرا اول اينكه عمره كارى بازرگانى نيست و سود مادى مستقل ندارد كه عمرهگزار يا عامل پس از انجام عمره، اصل سرمايه بانك و سود حاصل را كه سود تجارت است به بانك باز پرداخت كند.
در اينجا دو عقد مشاركتى آمده و مشخص است كه با عقد مزارعه و مساقات و بقيه عقود مشاركتى نيز، امكان دريافت تسهيلات براى ثبتنام عمره وجود ندارد. در قسمت بعدى، برخى عقود مبادلهاى معرفى شده وامكان پرداخت تسهيلات براى ثبتنام عمره در قالب اين عقود بررسى خواهد شد.
عقد فروش اقساطى
فروش اقساطى از عقود مبادلهاى است كه بر مبناى بيع نسيه قرار دارد و در آن كالاى كنونى در مقابل ثمن آينده فروخته مىشود. (الانصارى، 1420 ه.ق.، ج6: ص199)
مطابق دستورالعملهاى اجرايى قانون عمليات بانكى بدون ربا، بانكها مىتوانند منابع خود را به فروش اقساطى مسكن، مواد اوليه، لوازم يدكى و ابزار كار وسايل توليد، ماشين آلات و تأسيسات تخصيص دهند. ماده يك دستورالعمل اجرايى فروش اقساطى بيان مىدارد: مقصود از فروش اقساطى