115بنابراين در اين حديث، تقدير، «

لا تُشدُ إلى مسجدٍ الاّ إلى ثلاثه » خواهد بود. ¹

در كتاب «فتح البارى» آمده است:

نظر برخى پژوهشگران اينست كه مستثنى منه در جمله

«الاّ إلى ثلاثة مساجد » حذف شده است. بنابراين، يا كلمه عامى در تقدير گرفته مى‌شود كه در اين صورت، جمله اين‌گونه مى‌شود:

«لا تُشدُ الرحال إلى مكانٍ »؛ يعنى «براى انجام هر كارى نبايد به جايى مسافرت كرد، مگر به سوى اين مساجد سه گانه»، و يا اخصّ از اين موارد. با اين فرض، براى موارد نخست يعنى «

لا تُشَدُّ الرحال إلى مكان » راهى وجود ندارد؛ زيرا راه سفر براى تجارت، بازرگانى، صله رحم، كسب دانش و ديگر امور، بسته خواهد شد. بنابراين، راه دوم متعين است و در اين صورت سزاوارتر است كلمه‌اى كه با آن تناسب بيشترى دارد. در تقدير گرفته شود؛ مانند: «

لا تُشدّ الرحال إلى مسجد للصلاة إلاّ إلى الثلاثة » با اين فرض، بر سخن كسى‌كه سفر به قصد زيارت مرقد شريف نبوى و قبور صالحان را حرام مى‌داند، خط بطلان كشيده خواهد شد. ²

نكته

ابن‌تيميه در جايى كه مستثنى‌منه «مسجد» باشد، موافقت كرده است و در كتاب «الفتاوى» ³ گفته است كه (چه كلمه عام و چه اخصّ از آن) به هر حال بايد مستثنى‌منه (مسجد) در تقدير باشد. ازاين‌رو آنجا كه گفته مى‌شود: