69اعتماد كرده و بر اساس آن فتواى دادهاند؟ و آيا به خاطر «عمل اصحاب، ضعف سند منجبر» خواهد شد؟ و مىتوانيم با تمسك به عمل اصحاب، مشكل سند روايت را حل نمائيم؟
مرحوم آية الله شاهرودى - ره - مىفرمايد: «ان قلت انه ضعيف سنداً قلت انه و ان كان ضعيفاً سنداً لكن ذلك منجبر بعمل الاصحاب - رضوان الله تعالى عليهم - بمضمونه . » 1 چنانچه بر روايت اشكال شود به ضعف سند، در پاسخ گفته مىشود اگر چه روايت از نظر سند ضعيف است، ليكن با عمل فقها به مضمون آن، ضعف سند جبران مىگردد .
همچنين مرحوم آية الله داماد - ره - فرموده : «ان السند لو كان فيه ضعف لكان منجبراً بالعمل . » 2 چنانچه در سند روايت محمد بن مسلم ضعفى وجود داشته باشد، با عمل فقها جبران مىپذيرد .
بنابراين، استناد فقها به اين روايت و عمل به آن و همچنين شهرت عملى اين روايت، جبران كننده ضعف سندى آن بوده كه فقهاى بسيارى نيز بدان تصريح فرمودهاند.
به ديدگاه برخى از انديشوران اسلامى قاعده " جبران ضعف سند به عمل اصحاب "، نيز به عنوان يكى از معتبرترين قواعد اصولى مطرح و اتقان آن بر اهل فن واضح و مبرهن است؛ به گونهاى كه مىتوان ادعا كرد اكثريت قريب به اتفاق فقها بدان معتقد بوده و در سرتاسر فقه به آن عمل مىنمايند.
نقد و بررسى: عمل اصحاب و مشهور فقهاء به اين روايت (كه بتواند مويد باشد) اساسا قابل خدشه است. زيرا، ضعف سند هنگامى جبران مىگردد كه قدماى از فقها كه نظر آنها برگرفته از ائمه - عليهم السلام - به شمار مىآيد به روايت عمل كرده باشند. ليكن در ارتباط با مدلول اين روايت، تا زمان شيخ طوسى - ره - اصلا اين مسأله در كتابهاى فقهى عنوان نشده است. و شيخ طوسى نيز فقط در كتاب خلاف و مبسوط متعرض اين بحث گشته است.
شيخ مفيد در بحث طواف كتاب المقنعه، ابن ابى عقيل، جعفى، رضى، ابن حمزه، مفيد ثانى (فرزند شيخ طوسى)، سيد مرتضى، سلار، ابى صلاح و بسيارى از فقهاء به اين مساله اساسا نپرداخته اند و كلا،