133 زمان وقوف از زوال شمس روز عرفه تا طلوع فجر است و لازم نيست بين شب و روز را جمع كند. بنابراين اگر قبل ازغروب به عرفه برسد، وقوفش صحيح و كفارهاى هم بر او واجب نيست، وليكن بعضى قائل به كفاره هستند.
در نتيجه اگر شبانه برگردد كفاره ساقط است و چنانچه بر وقوف شب اكتفا كند، باز هم بنابر مذهبى كه جمهور فقها (اهل سنّت) به آن فتوا دادهاند، حجّش صحيح خواهد بود.
مسأله: 5 به فتواى اماميّه، و حنفيان، مالكيان، شافعيان و حنابله و ساير مذاهب اهل تسنن، چنانچه وقوف به عرفه عمداً ترك شود، حج را باطل مىكند.
ولى اماميّه افزودهاند اگر از روى نسيان باشد، چنانچه وقوف اضطرارى عرفه و اختيارى مشعر را درك كند، كفايت مىكند. و حتى اگر نتواند وقوف اضطرارى عرفه را نيز درك كند، همان اختيارى مشعر، او را كفايت مىكند. گرچه در صورت نسيان، بر اساس فتواى ساير مذاهب: وقوف اختيارى مشعر كافى نيست، بلكه بايد وقوف عرفه را درك كند. زيرا به اعتقاد آنان وقوف عرفه ركن است و اگر ركن ترك شود، حج را باطل خواهد كرد. 1 و به شافعيان نسبت دادهاند: در صورتى كه حاجى، وقوف به عرفه را فراموش كند، واجب است حج خود را به عمره تبديل نموده، و پس از تمام شدن اعمال عمره، بقيّه اعمال حج را انجام دهد و نيز واجب است در سال آينده حجش را قضا كند.
مسأله: 6 همان طور كه قبلاً بيان شد، منظور ازوقوف به عرفه، مجرّد توقف است گرچه يك لحظه باشد. و به هر شكلى كه انجام شود كفايت مىكند. (ايستاده، نشسته، پياده و سواره.) و در اين مسأله اختلافى وجود ندارد.
مسأله: 7 به فتواى اماميّه: چنانچه حاجى بعد از حضور در عرفه و ادراك مسماى وقوف كه ركن است، ديوانه يا بىهوش شد و يا به خواب رفت، حج وى صحيح خواهد بود، چون همين مقدار از وقوف در اداى واجب كافى است.
و امّا اگر در تمام وقت وقوف، مجنون، بيهوش و يا در خواب باشد، چون وقوف را درك نكرده، قطعاً از وقوف واجب كفايت نمىكند.
وليكن بقيه مذاهب اسلامى در مسأله تفصيل دادهاند:
الف: حصنى دمشقى شافعى مىگويد: چنانچه در بخشى از عرفه حضور پيدا كند وقوف حاصل مىشود، هر چند كه در جستجوى فرارى يا گمشده و غير اينها باشد.
بنابراين اگر در حال خواب در عرفه حضور پيدا كند، و حتى اگر به عرفه داخل شود و قبل از وقوف به خواب برود تا وقت وقوف تمام شود، بنابر قول صحيح كفايت مىكند، چون تكليف بر اين گونه افراد ثابت است، بر خلاف مجنون كه قلم تكليف از او برداشته شده است. و در كتاب