132دانستن اوست. بنابراين اگر از عرفه گذر كند در حالى كه نداند عرفه است و يا بداند ولى وقوف واجب را قصد نكند، قطعاً وقوف حاصل نشده است.
به اعتقاد حنفيان، هيچ يك از «نيّت»، «علم» و «عقل» شرط نيست. بنابراين كسى كه در وقت معيّن در عرفه حاضر شود، حجّش صحيح خواهد بود، چه نيّت وقوف بكند يا نكند. عالم باشد به مكان يا جاهل. عاقل باشد يا مجنون. 1 و سرانجام به فتواى شافعيان و حنابله نيز: قصد و علم شرط نيست وليكن معتقدند كه وقوف كننده بايد ديوانه و مست و بىهوش نباشد. 2 مسأله: 2 به فتواى ائمّه مذاهب اربعه و اماميّه: در وقوف به عرفات طهارت شرط نيست. چون دليلى بر شرطيّت آن وجود ندارد.
مسأله: 3 به نظر اماميه: وقوف به عرفه حتى در يك لحظه هم كه باشد، (بر طبق شرايط) كفايت مىكند. چون مقصود از وقوف، ادراك ركن است، و قطعاً با اين توقف كوتاه، ركن را درك كرده است.
حال اگر بتواند در تمام وقت معيّن (اختيارى) وقوف داشته باشد ولى وقوف را ترك كند و تنها به مسماى وقوف اكتفا نمايد گرچه حجش صحيح مىباشد ولى به خاطر ترك واجب معصيت كار است، به هر حال از آنجا كه مسماى وقوف، واجب ركنى است، و بيشتر ازآن ركن نيست، ترك آن موجب عصيان است. در اين فتوا، حنفيان، شافعيان، مالكيان و حنابله نيز از اماميه تبعيت كردهاند.
و امّا اگر نتواند به خاطر عذر شرعى، در تمام وقت وقوف كند، همان مسماى وقوف كفايت مىكند.
مسأله: 4 به نظر اماميه: چنانچه بعد از ادراك مسماى وقوف، عمداً از عرفه خارج شود، واجب است دوباره برگردد.
اگر برگردد، كفارهاى بر او واجب نخواهد شد و الاّ بايد يك شتر قربانى كند و چنانچه از قربانى كردن ناتوان باشد، بايد 18 روز متوالى روزه بگيرد ولى اگر از روى فراموشى خارج شود و تا تمام شدن وقت متوجه نشود، كفّارهاى بر او نيست.
و امّا مالكيان: اگر كسى بعد از زوال شمس، در عرفه وقوف كند ولى قبل از غروب از آنجا خارج شود واجب است در سال آينده حج خود را اعاده نمايد، مگر آنكه مجدّداً قبل از طلوع فجر روز دهم به عرفه برگردد. 3 و حصنى شافعى در كتاب خود، كفايةالاخيار چنين مىگويد: