77تركيد و اشكها جارى شد و نالۀ همراهان برخاست. واقعاً هر كس خودش بود و خدايش و يادآورى اعمالش و قيامتى كه در پيش است و عفو و بخشايشى كه وعدۀ پروردگار است و خشوع و تضرّعى كه اوج بندگى است و اشكى كه شاهد عشق است و گريهاى كه زبان دل است، احساس جدا شدن از دنيا و وارد شدن به برزخ، يا پا نهادن به عرصات!
راه هجرت
راه طولانى مدينه تا مكّه، شبانه طى شد. همراهان برخى خواب بودند و برخى همواره گريان و اشك ريزان. از اين راه كه به «طريقالهجره» نيز معروف است، روزى رسول اكرم «ص» عبور كرده است، آنگاه كه از زادگاهش مكّه، براى بسط آيين توحيد و بهرهگرفتن از پايگاه يثرب و نجات جان مسلمانان از شكجنه و آزارهاى قريش، كوچ كرد و هجرتش مبدأ تاريخ مسلمين و منشأ تحوّل عظيمى در وضع مؤمنان به وحى و قرآن گشت و تاريخ بشريت ورق خورد. امّا آيا مسلمانان، واقعاً در همان «خط هجرت نبوى» حركت مىكنند؟ آيا از همان راهى مىروند كه پيامبرشان رفته است؟ كاش امروز رسول خدا در ميان ما بود و هر جا كه مىرفت، در پى او مىرفتيم و هر كجا قدم مىنهاد، گام، جاى گامش مىنهاديم و در پى فرمانش جان مىباختيم ... ولى، سنّت و سيرۀ او كه هست! اگر واقعاً پيرويم، راه او روشن است و اين محجّۀ بيضاء