229اين است ملاك و معيارى كه قرآن به دست مىدهد و همهجا ملاك عمل است. و از جمله آن، حج است. بنابراين حج نبايد مجالى باشد براى سوء استفادۀ سودپرستان و تبهكاران و استعمارگران و استثمار پيشگان، بلكه بايد چشمۀ آب حياتى باشد براى حقجويان، تقوا پيشگان، تودههاى انسانى و مسكينان و مستضعفان، كه خانه خدا براى مردم است نه دشمنان مردم.
خدمات انسانى
در پايان اين فصل، بىمناسبت نيست به ارزش خدمات انسانى، كه يكى از ابعاد و اهداف حج است، اشاره كنيم. در روايات ما، خدمات انسانى و قضاى حوائج مؤمنان، همواره با حج و عمره و پاداش آنها مقايسه شده است كه اين را مىتوان تذكار و هشدارى دانست براى كسانىكه حج و عمره را همهساله تكرار مىكنند اما در خدمت به مستمندان و اهل حاجت كوتاهى مىورزند. اينها مراقب باشند كه هواى نفس بر آنها چيره نشود و آنچه مطابق خواستۀ دلشان است يعنى سير و سفر و زيارت و سياحت را بر خدمت به مؤمنان و گرهگشايى از كار برادران دينى خود ترجيح ندهند.
در اينجا چند روايت مىآوريم: مشمعل اسدى گويد: «سالى به حج مشرف شدم، پس از مراجعت خدمت امام صادق عليه السلام رسيدم، آنحضرت از ثواب حج با من سخن گفت و از پاداشى كه خداوند در دنيا و آخرت به حاجيان عنايت مىفرمايد. سپس فرمود: آيا خبر دهم تو را به چيزى كه ثواب آن بيشتر از اينها است؟ عرض كردم بفرماييد. امام عليه السلام فرمود:
«برآوردن حاجت مؤمن افضل است از حج، و حج و حج، و تا ده حج