209باشد. از اين عنايت مستمر الهى قرآن بدينگونه سخن مى‌گويد: أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً يُجْبىٰ إِلَيْهِ ثَمَرٰاتُ كُلِّ شَيْءٍ ¹ وگرنه چگونه باوركردنى است شهرى كه در ميان سنگهاى سخت و صخره‌هاى سياه و كوه‌هاى دست در گريبان، محاصره شده، بتواند بارانداز كالاها و ارزاق و اشياى گوناگون از سراسر جهان باشد.

آيۀ كريمۀ: «لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ » ² نيز در بيان فلسفه حج، منافع را به طور مطلق مطرح ساخته و به قيد خاصى محدود نكرده كه يكى از مصاديق آن، منافع مادى و اقتصادى است؛ چنانكه اخبار و روايات و اقوال مفسران نيز به تبيين و تفسير آن پرداخته و به طور عام، به منافع و مصالح ناس در ابعاد گوناگون مادى و معنوى اشاره دارد.

ابن‌عباس در تفسير اين آيۀ كريمه مى‌گويد:

منافع الدنيا و الآخرة ؛ أما منافع الآخرة فرضوان الله تعالى ، و أما منافع الدنيا فما يصيبون من منافع البدن و الذبائح و التجارات ³ يعنى «منافع ياد شده در آيۀ كريمه عبارتست از: منافع دنيا و آخرت؛ منافع آخرت خشنودى خداوند است و منافع دنيا آن چيزى است كه مردم از گوشت قربانى و تجارت به دست مى‌آورند.»

چنانكه آيۀ كريمۀ: لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ ⁴به دنبال توصيه به كسب تقوا، به عنوان رهتوشۀ آخرت در اين سفر