208

(10) بعد اقتصادى حج

احكام و شرايع الهى، تأمين كنندۀ سعادت، مصالح و منافع بشر در دنيا و آخرت است، آن هم در ابعاد گوناگون حيات مادى و معنوى. از اين رو دربارۀ هر يك از اين احكام - حتى عبادى آنها - از آثار و اهداف معيشتى و دنيوى، با فلسفۀ خاص خود مى‌توان سخن گفت. اين ويژگى در حج به دليل بعد جهانشمولى‌اش، بيشتر جلب نظر مى‌كند.

اين نكته از همان آغاز در دعاى حضرت ابراهيم عليه السلام در تأسيس امّ‌القراى توحيد آمده است. او ضمن نيايش خود از خداوند خواست خاندان خود و ساكنان اين سرزمين مقدس را از ثمرات روزى دهد و در آن بيابان خشك و سوزان، نعمتهاى خويش را ارزانى دارد تا سپاسگوى حق باشند: وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرٰاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ¹ارادۀ خداوندى بر اين تعلّق گرفته كه اين سرزمين بى‌حاصل براى هميشه آباد گردد و رونق گيرد و حرم امن از نعمت‌هاى فراوان برخوردار