53بنا بر ظاهر اين روايت،جبرئيل بر اين دو پيامبر عليهما السلام نيز چنين بود نمايان شد و مناسك را به طور عينى به آن‌ها نشان داد.اين البته امرى تازه و ويژۀ اين دو پيغمبر نبود،بلكه آدم عليه السلام نيز چنين بود و جبرئيل عليه السلام بر او نيز ظاهر شده بود،چنان كه بر رسول خدا صلى الله عليه و آله نيز نمايان مى‌شد. ¹امام صادق عليه السلام در اين باره مى‌فرمايد:خداوند جبرئيل را به سوى آدم فرستاد.

جبرئيل به او گفت:خداوند مرا به سوى تو فرستاد تا مناسكى را كه بدانها پاكيزه مى‌شوى به تو بياموزم.پس دست آدم را گرفت و او را به جايگاه كعبه برد.آنگاه ابرى نازل شد و بر جايگاه كعبه سايه انداخت.آن ابر برابر بيت المعمور بود: «إن اللّٰه بعث جبرئيل إلى آدم،فقال:...إن اللّٰه أرسلنى إليك لأعلّمك المناسك التى تطهّر بها...» ²

همچنين امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:با پدرم طواف مى‌كردم.چون به حَجَر رسيد با دستش آن را مسح كرد و بوسيد و چون به ركن يمانى رسيد،آن را دربر گرفت.

پرسيدم:فدايت شوم! حجرالأسود را به دست خويش مسح مى‌كنى و ركن يمانى را دربر مى‌گيرى؟ پاسخم داد:رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:هرگاه نزد ركن يمانى مى‌آمدم جبرئيل عليه السلام را مى‌ديدم كه درآمدن به سوى آن از من پيشى جسته و آن را در بر گرفته است: «ما أتيت الركن اليمانى إلّاوجدت جبرئيل قد سبقنى إليه يلتزمه.» ³

پرسش: حج از چه زمانى بر مسلمانان واجب شد؟ آيا زمان وجوب حج را مى‌شود از آيات قرآن استفاده كرد؟

پاسخ: خانه كعبه از زمان حضرت ابراهيم عليه السلام محل عبادت بوده چنان كه آيه 127 سوره بقره ⁴بر همين معنا دلالت دارد.دين مبين اسلام نيز درباره حج حكم امضائى دارد،يعنى همان حجى را كه در دين حنيف ابراهيم عليه السلام بود،قبول كرده است،البته تحريف‌هايى در سنت ابراهيمى ايجاد شده بود كه اسلام آن‌ها را اصلاح كرد،اما اينكه