52صورت عملى محقّق گرديده و به صورت عينى نازل شد.گواه اين سخن جملۀ «وَ أَرِنٰا مَنٰاسِكَنٰا» ¹است؛زيرا اين«ارائه»به معناى تعليم مفهومى حصولى نيست تا ذهن از راه تصور و تصديق آن را دريابد،بلكه به معناى اشهاد و ارائه خارجى است؛چنان كه در آيۀ شريفه: «وَ كَذٰلِكَ نُرِي إِبْرٰاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ» ²آمده است.

مؤيد اين سخن آنكه،امام صادق عليه السلام فرمود:خداوند عزّوجلّ به ابراهيم عليه السلام فرمود با اسماعيل حج گزارد و او را ساكن حرم كند و با آن دو،جز جبرئيل،شخص ديگرى نبود.پس چون به حرم رسيدند،جبرئيل به او گفت:اى ابراهيم! هر دو پيش از ورود به حرم غسل كنيد.آن دو پياده شدند و غسل كردند و جبرئيل به آنان نشان داد كه چگونه احرام ببندند و آنان چنين كردند.سپس به امر جبرئيل آمادۀ حج شدند و آنان را فرمود تا لبيك‌هاى چهارگانه‌اى كه پيامبران بدانها لبيك گفته بودند،بگويند.سپس آن دو را به صفا آورد.هر دو پياده شدند و جبرئيل ميان آن دو،رو به روى كعبه ايستاد و تكبير گفت و ايشان نيز تكبير گفتند.او خدا را حمد كرد و آن دو نيز حمد خدا كردند، جبرئيل خداى را تمجيد گفت و آن دو نيز چنين كردند و جبرئيل خدا را ثنا گفت و آنان دو نيز چنين كردند.جبرئيل جلو آمد و آن دو نيز جلو آمدند و بر خداى عزّو جلّ ثنا فرستادند و خداوند را تمجيد كردند تا آنكه جبرئيل آنان را به جايگاه حجَر آورد.

پس جبرئيل استلام حجر كرد و به آن دو نيز دستور داد تا حجرالأسود را استلام كنند و هفت بار آن دو را به گرد كعبه طواف داد.سپس با آن دو در مقام ابراهيم عليه السلام ايستاد و دو ركعت نماز گزارد و آن دو نيز نماز گزاردند.آنگاه مناسك و آنچه را بدان عمل مى‌شود،به ابراهيم و اسماعيل نشان داد. ³