51خدا صلى الله عليه و آله اين مناسك را از جبرئيل،فرشته امين وحى كه به ابراهيم عليه السلام نيز مناسك حج را آموخت،فرا گرفت.

در توضيح اين مطلب بايد گفت،خطوط كلى دين در ميان همۀ انبيا عليهم السلام مشترك است،گرچه جزئيات و فروع آن مختلف است و هر قومى راه و روش و آيين عبادى ويژه‌اى دارد.همان گونه كه خداى سبحان فرمود:براى هر امتى مَنسك (عبادت) خاصى قرار داديم: «وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً...» ¹.همچنين در آيۀ ديگرى مى‌فرمايد:

«لِكُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً» ².كيفيت تعليم حج به حضرت ابراهيم عليه السلام از سوى حضرت جبرئيل چنين بود كه حضرت ابراهيم عليه السلام پس از بناى كعبه از خداى سبحان خواست تا چگونگى عبادت در آن خانه را به وى نشان دهد: «أَرِنٰا مَنٰاسِكَنٰا» ³.بديهى است كه درخواست ارائه،غير از تقاضاى تعليم و يادگيرى است.گاهى خداى سبحان از راه وحى،حكم و قانونى را بر پيامبرش اعلام مى‌كند؛نظير: «أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ ... وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَكَ» ⁴.و گاهى ابلاغ فرمانى را ارسال مى‌كند: «يٰا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّٰاسِ» ⁵و گاهى انجام كارهاى شايسته را القا مى‌كند: «وَ جَعَلْنٰاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا وَ أَوْحَيْنٰا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرٰاتِ وَ إِقٰامَ الصَّلاٰةِ وَ إِيتٰاءَ الزَّكٰاةِ» ⁶.

پس از درخواست حضرت ابراهيم عليه السلام،جبرئيل عليه السلام نزد آن حضرت آمد و پيش روى او اعمال حج اعم از طواف،سعى،وقوفين و...،را انجام داد و حضرت خليل عليه السلام نيز همان كارها را تكرار كرد. ⁷مناسك ويژۀ حج به محض تعليم لفظى،مانند اين قول خداى تعالى كه فرمود: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيٰامُ» ⁸بر مردم واجب نشد،بلكه با تمثل خارجى و به