94ريشهاند و يكى از آن دو (حير)، مخفف ديگرى (حائر) است؛ ولى آن دو، كاربرد يكسان و دلالتِ همگونى ندارند. چه اينكه تفاوت آن دو واژه در دلالت، درست مانند تفاوت نامهاى كربلا و روضۀ امام حسين(ع) در حال حاضر است. بنابراين، چه بسا كسى آهنگ كربلا كند، بدون حرم امام حسين(ع) و يا به عكس.
كربلا - از قرار معلوم - به صفت حير متصف نشده، مگر بعد از شهر شدن و برخوردارى، از خانههاى مسكونى و بازار و بازارچه و فروشگاهها و صرّافىها، چنانكه اين مطلب، از خود واژه حير در مقايسه با بيان صاحب معجم البلدان، راجع به ساختن حير در ماجراى رفتار بختالنصر با بازرگانان عرب - كه هر كس از تجّار عرب را شناسائى نمود، گردآورد و در شهر نجف، حيرى ساخت و راههاى نفوذ آن را مسدود كرد و آنان را درون آن قرار داد - به دست مىآيد. و دايرۀ المعارف اسلامى - فرانسوى نيز واژه حير را در اين مورد، همينگونه تفسير نموده كه بختالنّصر «در آنجا، براى بازرگانان عرب كه در كشورش سرگرم داد و ستد بودند، حَيْرى بنا كرد؛ يعنى جايى همانند بازارچه محلّى و آنها را در آنجا، گرد آورد. بنابراين، در معنى حير با اين توصيف و تعريف، آبادانى و سكونت نهفته و شهرى است داراى بازار و محلّ حضور و رفت و آمد مردم. اين مطلب، نقل صاحب معجم البلدان در سبب نامگذارى حير، به اينكه: «تبّع بزرگ، چون آهنگ خراسان كرد، سپاهيان ناتوانش را در آن مكان، جاى داد و به آنان گفت: در اينجا حَيْر كنيد؛ يعنى اقامت كنيد» را مورد تأييد قرار مىدهد.
به اين ترتيب در معنى حَيْر، اقامت و سكونت و هر چه به اين دو تعلق دارد، اعّم از زندگى، تمدّن و پايبندى به مرام شهروندى، وجود دارد و اين مدلول اصطلاحى و تاريخى واژه حَيْر، چقدر به معنى لغوى كه اهل لغت، در خصوص آن بيان كردهاند، نزديك است. آنان گفتهاند: «و حَيْر با فتح حاء، محلّ تجمع و گردهمايى، مكان امن