65درهاى فضل خويش بگشايد و اسباب عفوش را فراهم سازد.» 1بنابراين حجگزار نبايد همّت خويش را به رفاه و آسايش مصروف سازد تا اگر رنج و سختى ديد، آن را خلاف انتظار ببيند و عكس العمل نشان دهد و نسبت به سرويس دهىِ غذا و غيره اعتراض بىجا كند.
ازدحام جمعيت، مشكل تردّد وسائل نقليه، پياده روىهاى اضطرارى، گرمى هوا، خستگى، بىخوابى، بخصوص ايام عرفات و مشعر و منى و كمبود جاى استراحت و مشكل رساندن تداركات و كاستىهايى كه طبيعى اين سفر است و ساير عوامل براى افرادى كه سابقۀ تشرف ندارند، امورى غير عادى است و آن را بر خلاف توقع و انتظار مىبينند. و گاه مىشود افراد كم ظرفيت و راحت طلب و ناز پرورده و پرتوقع را از حال عادى خارج مىسازد و عنان صبر و بردبارى را از كف آنها مىربايد. با خرده گيرىهاى بىمورد، با اين و آن مشاجره مىكنند. گاه با مدير گروه، گاه با خدمه، گاه با همسفران و بالأخره باخودى و بيگانه به مكابره و منازعه و درشتگويى مىپردازندكه باروح حج وفلسفه خودسازى وخويشتندارى تناسب ندارد. شايد به همين لحاظ است كه قرآن تأكيد نموده كه:
فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ
2
«كسى كه حج و عمره بجا مىآورد، در حج درشت گويى و فجور و جدال جايگاهى ندارد.»
بنابراين اگر زائر در گذشته ضعفهاى اخلاقى داشته، بايد در سفر حج به اصلاح و رفع آن همت گمارد تا وقتى از خانه خدا برمىگردد چهرهاش