348

معانى كلمات سعى، صفا ومروه

سعى به نقل از معجم‌البلدان، يعنى شتافتن بين صفا و مروه است.اين حركت از نظر فقهاى شيعه و نيز شافعى، از مناسك واجب حج است، كه براى بزرگداشت خاطرۀ هاجر، همسر ابراهيم عليه السلام كه سرگشته‌وار، هفت‌بار بين صفا و مروه شتافت تا براى فرزند تشنه‌اش (اسماعيل) چشمۀ آبى پيدا كند، انجام مى‌شود و حاجيان بايد از فاصلۀ صفا و مروه هفت «شوط» سعى نمايند..

هم‌اكنون صفا و مروه، عَلَم براى دو كوهى است كه در ضلع شرقى مسجدالحرام در محلى به نام مسعى با فاصله‌اى حدود 395 متر رو در روى يكديگر قرار گرفته است.

امام صادق عليه السلام در رابطه با نام‌گذارى اين دو كوه فرموده‌اند:

صفا را صفا ناميدند، بدان جهت كه آدم برگزيده بر آن فرود آمد، پس براى اين كوه، نامى از اسم آدم را انتخاب كردند. خداوند عزوجل مى‌فرمايد: «اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفىٰ آدَمَ وَ نُوحَاً...» ¹ و حوا بر مروه فرود آمد، مروه را مروه ناميده‌اند، زيرا زن بر آن فرود آمد، پس نامى از«مرأة» براى اين كوه برگزيدند ².

ليكن شهرت اين دو كوه از زمان حضرت ابراهيم عليه السلام به بعد است، آنگاه كه آن حضرت همراه هاجر و اسماعيل به مكه آمدند و حضرت آنان را در كنار حجر جاى داد و خود به شام بازگشت.

داستان ساره و هاجر

«عبداللّٰه بن عباس» نقل كرده است: چون ميان مادر اسماعيل و ساره ³ همسر ديگر ابراهيم عليه السلام كدورت پيش آمد، ابراهيم عليه السلام مادر اسماعيل و اسماعيل را كه كودك شيرخوارى بود، همراه خود به مكه آورد. هاجر مشك آبى داشت كه از آن مى‌نوشيد و به كودك خود شير مى‌داد و هيچ‌گونه زاد و توشه‌اى همراه او نبود. «سعيد بن جبير» گفته است: «ابن عباس» در حالى كه به نقطه‌اى ميان زمزم و صفا اشاره مى‌كرد، چنين ادامه داد: ابراهيم آن دو را كنار خار بنى (درختچه‌اى) كه بالاتر از منطقۀ چاه زمزم قرار داشت، نشاند و سپس خود سوار بر مركب خويش شد و به بيرون مكه حركت كرد. مادر اسماعيل از پى او حركت كرد و تا منطقه «كداء» او را دنبال كرد، پس از او پرسيد: او و پسرش را به عهدۀ چه كسى مى‌گذارد؟ ابراهيم فرمود: به خداى عزوجل مى‌سپارم، مادر اسماعيل گفت: راضى و