221مشخص سازند.

مرحوم «طريحى» مى‌نويسد: اسماعيل فرزند ابراهيم پيامبر عليهما السلام مادر خود را در حجر دفن نمود و اطراف آن را سنگ چين كرد، تا قبر مادر زير پاى مردم واقع نگردد.

نتيجه، آنكه در واقع اسماعيل با اين كار خود ايجاد مانع نمود و اين همان معناى غالب كلمۀ حجر است و اگر معانى ديگر آن نيز مورد نظر باشد، باز قابل تطبيق است. ¹فضيلت نماز در حجر اسماعيل

نماز در مسجدالحرام از فضيلت بسيار والايى برخوردار است، تا آن‌جا كه بر طبق بعضى از روايات دو ركعت نماز در آن با صد هزار ركعت نماز در جاى ديگر برابرى مى‌كند.

«صامت» از امام صادق عليه السلام روايت كرده است:

«الصَّلَاةُ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ» ²

نماز در مسجدالحرام با صد هزار نماز در مكان‌هاى ديگر برابر است.

«ابوعبيده» مى‌گويد ³: به امام صادق عليه السلام عرض كردم آيا نماز در تمامى حرم يكسان است؟ حضرت فرمود: اى ابوعبيده! نماز در تمامى نقاط مسجدالحرام يكسان نيست، چگونه در حرم يكسان باشد؟

در رابطه با موقعيّت حجر اسماعيل از برخى روايات استفاده مى‌گردد كه فضيلت نماز در آن در مقايسه با نقاط ديگر مسجدالحرام در رتبۀ سوّم قرار دارد. «حسن بن جهم» مى‌گويد: از حضرت رضا عليه السلام پرسيدم: بهترين جاى مسجدالحرام كه نماز در آن فضيلت دارد كجاست؟ فرمود: «حطيم»، كه در حد فاصل ميان حجر و در كعبه واقع شده است. پرسيدم پس از آن كجاست؟ فرمود: در نزد مقام ابراهيم، عرض كردم، پس از آن را بيان كنيد، فرمود در حجر، سپس سؤال كردم پس از آن كجا؟ فرمود هر كجا به كعبه نزديك‌تر باشد. در برخى روايات ديگر اين فضيلت را در رتبۀ دوّم قرار داده است، مانند روايتى كه مرحوم شيخ صدوق رحمه الله از حضرت امام صادق عليه السلام چنين نقل كرده است، كه اگر بتوانى كه همۀ نمازهاى واجب و غير واجب را در«حطيم» بجاى آورى چنان كن كه آن‌جا بهترين مكان روى زمين است و در بين در كعبه و حجرالاسود واقع شده است و اين‌جا مكانى است كه خداوند توبه را پذيرفت «وَ بَعْدَهُ الصَّلَاةُ فِي الْحِجْرِ أَفْضَلُ» ⁴ بعد از آن نماز در حجر با فضيلت‌تر است و پس از