216

حج خاتم الانبياء

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله قبل از بعثت هر ساله حج انجام مى‌دادند، ولى نه هم‌چون مردم مكه و بعد از بعثت تاهجرت، چون فرمان حج نرسيده بود، كيفيت حج آن حضرت بيان نشده است. اما بعد از هجرت در سال ششم حضرت با جمعى از مسلمين آهنگ حج نمودند و كفار مكه در حديبيه مانع ورود آنها شده تا سال هفتم هجرت «عمرة القضاء» بجا آوردند، سپس حج آن حضرت با تشكيلاتى خاص در سال دهم هجرت انجام يافت كه آن را «حجةالوداع» مى‌گويند. ¹10

‍أ

حجاز (عربستان)

كلمۀ «حجاز» ² از «حاجز» گرفته شده و به معناى «مانع» است، اين نام بدين دليل است كه رشته كوه «سراه» كه از شمال تا جنوب، در برابر درياى سرخ كشيده شده و طول آن 1760 كيلومتر است، دو قسمت را از يكديگر جدا كرده كه در يك سوى آن «نجد» ³ و در سوى ديگر«تهامه» ⁴ قرار گرفته است، بدين ترتيب اين كوه‌ها مانعى در ميان اين دو ناحيه به شمار مى‌رود و حجاز دقيقاً شامل بخش كوهستانى به سمت غرب، يعنى درياى سرخ است. در واقع بخشى از حاشيۀ شرقى درياى سرخ را كه مكه و مدينه در آن قرار دارد حجاز مى‌نامند. حجاز چون ديگر نواحى جزيرة العرب، بسيار خشك و كم آب است و تنها در برخى از وادى‌ها، آب هاى فصلى و يا چاه وجود دارد كه از قديم برخى از قبايل عرب را پيرامون خود گرد آورده است، به همين دليل در قديم و تا چند دهۀ اخير يكجا نشينى شهرى