204
روشن دل از توحيد خاص الخاص كردى
همچون خليل‌اللّٰه عشق پاك ايمان
حج مشتاقان گفتار كوته، حج مشتاقان همين است
حج و طواف جاهلى
مشركان نيز در دوران جاهليت برگرد كعبه طواف مى‌كردند، امّا عبادت آنها سوت و كف زدن بود.
قرآن مجيد مى‌فرمايد: «مٰا كٰانَ صَلاٰتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلاّٰ مُكٰاءً وَ تَصْدِيَةً» 2
از آنجا كه زمزمۀ شرك آلود، بيان انسانى نيست، قرآن سخن آنان كه كعبه را با اذكار شرك آلود طواف مى‌كردند، صفير و سوت مى‌داند، نه بيان. 3در طى تاريخ، بارها كعبه و مناسك حج توسط انبياى عظام از لوث شرك و بت‌پرستى تطهير و اين پايگاه توحيد از حيطۀ قدرت و سود جويى‌ها و سلطه‌گرى‌هاى طاغوت واستكبار خارج گرديده و به شكل و محتواى توحيدى بازگردانده شده، ولى در دوران فترت حضرت عيسى و رسالت جهانى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه مردم شبه جزيرۀ عرب با شرك و بت‌پرستى خو گرفته بودند، كعبه و حج دچار انحرافى‌ترين بدعت‌ها و زيانبارترين عادت‌هاى شرك‌آلود گرديد ه بود، و اين پايگاه رهايى بخش و خلوص و توحيد به مركز وابستگى‌هاى استكبارى و بت‌پرستى تبديل شده و عبادت مردم در پاك‌ترين مركز عبادت به صورت صفير و سوت كشيدن و كف زدن درآمده بود.