87
بيان آيتاللّٰه زنجانى
آيتاللّٰه سيد عزالدّين زنجانى 1 پيرامون شرك و اعتقاد مشركان در بارۀ بتها فرموده است:
شرك بر دو قسم است : 1 - شرك استقلالى كه بتها را در عرض خدا قرار دهند. 2 - شرك طولى. عقيده مشركان از نوع دوم بوده است؛ البته عدهاى از گروههاى منحرف، معتقد به نوع اوّل بودند كه مىتوان مجوس را كه معتقد به «يزدان»، مظهر خوبىها و «اهريمن»، مظهر بدىها و نيز نصارا را كه قائل به «اقانيم ثلاثه»: روح القدس، مسيح و خدا بودهاند، نام برد.
امّا مشركان كه در برابر انبيا، جبههگيرى كرده بودند و به نام مشرك خوانده مىشدند، معتقد بودند كه بتها در طول خدا هستند، نه در عرض خدا. بتپرستان قائل بودند كه صانع عالم، يك نفر است و شريكى در خلقت براى او قائل نبودند. اشكال كار آنان فقط در اين بود كه براى خداوند شريك در الوهيّت قرار داده بودند؛ به معناى اينكه بتهايى را نصب كرده بودند و به عنوان واسطۀ بين خود و خداوند قرار داده بودند و در پيشگاه خداوند، براى بتها جايگاه رفيعى قائل بودند.
اعتقاد به طولى بودن بر دو قسم است :