330 نكته نخست: اين‌كه از ابتداى آيه كه فرمود: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا» تا جمله «وَ الْبٰادِ» ، همه به منزله مبتداست، و جمله «وَ مَنْ يُرِدْ» تا آخر، در حكم خبر آن است. ¹ يعنى كسانى كه چنين اعمالى را انجام دهند، كيفرشان چنان خواهد بود.

نكته دوم: جمله «وَ مَنْ يُرِدْ» شرط است و جمله «نُذِقْهُ مِنْ عَذٰابٍ أَلِيمٍ» جواب آن است. ²

نكته سوم: اين كه مفعول «وَ مَنْ يُرِدْ» حذف شده است، تا دلالت بر عموم نمايد، بدين معنا كه هر كس، هر اراده انحرافى و ظالمانه نسبت به اين خانه داشته باشد، مشمول اين مجازات خواهد شد. ³ نكته چهارم: باء در «بِإِلْحٰادٍ» به معناى ملابسه است و باء در « بِظُلْمٍ » به معناى سببيت، ⁴ و در حقيقت چنين معنا مى‌شود كه هر كس بخواهد به وسيله ظلم از مسير حق منحرف شود، اين‌گونه كيفر مى‌شود. البته برخى از مفسران «بِإِلْحٰادٍ» و « بِظُلْمٍ » را حال گرفته و هر دو را مترداف، يا دومى را بدل از اول دانسته‌اند. ⁵ در اين كه منظور از ظلم در آيه چيست؟ برخى از مفسران مى‌گويند: منظور شرك و عبادت غير خدا، يا صيد محرم، و يا دخول بدون احرام به حرم است. ⁶ برخى ديگر هر نوع گناهى را مصداق اين ظلم مى‌دانند. ⁷ علامه طباطبايى معتقد