189بدان لازم است اين كه اين واژه در قرآن كريم تنها درباره نصيب در قيامت به كار رفته است. 1 و اين كه برخى از لغت شناسان قرآنى، اين واژه را به فضيلت اكتسابى از اخلاق معنا نموده‌اند، 2 بسا به همين معنا باشد، زيرا كفار در آخرت هيچ فضيلتى ندارند.
چشم انداز آيه
اين آيات اشارتى كوتاه و اجمالى به برنامه بعد از انجام مناسك را حج دارد، كه در قالب ذكر خدا بدان توصيه مى‌كند، ضمن آن‌كه در يك تقسيم بندى كلى انسانها را به دو گروه عمده دنيا طلب و آخرت خواه تقسيم كرده است، و اشعار مى‌دارد كه آرزوى‌ها و آمال هر انسانى در دعاى‌هاى وى تجلى مى‌نمايد.
محتواى آيه
محتواى اين آيه شريفه دو بخش عمده مى‌باشد: اول مسأله ذكر و ياد خدا، دوم؛ خواسته‌هاى انسان از خدا در دنيا و آخرت.
1. حج و ياد خدا
واژه ذكر در ادب عرب و قرآن كريم هم شامل ياد، يعنى ذكر قلبى مى‌شود. و هم شامل نام، يعنى ذكر زبانى و قلمى را در بر مى‌گيرد. ذكر قلبى مانند اين آيه كه قرآن مى‌فرمايد: «وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً (انفال: 206)». و ذكر زبانى مانند اين آيه كه مى‌فرمايد: «وَ إِذٰا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلىٰ