190
أَدْبٰارِهِمْ نُفُوراً (اسراء: 46)». و ذكر كتبى مانند اين آيه كه مىفرمايد: « وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ (ص: 1)».
در آيات مربوط به حج كراراً سفارش به ذكر خدا شده است: براى اولين بار در آيه قبلى فرمود: «فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ» . در ادامه همان آيه دو باره فرمود: «وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ» . براى بار سوم در آيه ديگر كه در ادامه همين دسته از آيات است فرمود: «فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً» ، كه در حقيقت ذكر پس از انجام مناسك است، كه فرمود: «فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ» ، كه تفسير آن بيان خواهد شد. در مرحله بعدى براى بار چهارم در باره ايام معدودات فرمود: «وَ اذْكُرُوا اللّٰهَ فِي أَيّٰامٍ مَعْدُودٰاتٍ (بقره: 203)». در پنجمين مرتبه درباره ايام معلومات فرمود: «وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ فِي أَيّٰامٍ مَعْلُومٰاتٍ عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ (حج: 27)». براى بار ششم در جاى ديگر فرمود: «وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ ِ(حج: 34)». و بالاخره براى هفتمين بار در ادامه بيان مسأله قربانى فرمود: «لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلىٰ مٰا هَدٰاكُمْ وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ (حج: 37)».
اين اهتمام به ياد و نام خدا در موسم حج بيانگر جايگاه ويژه مسأله ذكر در حج مىباشد، و در حقيقت هشدارى است به زائر خانه خدا كه در آن مكان و سرزمين مقدس، و در آن زمان و ايام الله مبارك، و در آن فضاى پر از معنويت، بيش از پيش به فكر امور مهم و اساسى خود باشد، و بيش از حدّ مشغول مال و اولاد و فكر آنها نباشد، و گرنه دچار زيان و ضرر خواهد شد. و بسا بتوان مصداقى از اين آيه شد كه مىفرمايد: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تُلْهِكُمْ أَمْوٰالُكُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللّٰهِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذٰلِكَ فَأُولٰئِكَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ (منافقون: 9)».