270احد، بهعنوان موضع قبورالشّهدا ياد كرده كه مورد توجّه عموم بوده است. 1«مقدّسى» در حوالى سالهاى 370 - 375 ه .ق. مدينه را مورد توصيف قرار داده است. اينكه در زمان او، قبر حمزه و شهداى احد در ميان مسجد بوده است، از موقعيت بااهمّيّت آن و معموربودنش حكايت مىكند. 2ابننجّار قبول دارد كه تاريخ بناى قديمى، مربوط به مادر خليفۀ عباسى: «النّاصر لديناللّٰه» در سال 590 ه .ق. است و او كه خود در عصر پابرجايى چنين بنايى زندگى مىكرده است، آن را ديده و مورد توصيف قرار داده است و مشخّص مىكند كه مرقد حمزه را با چوب ساج آرايش دادهاند و درب آهنين و زيباى آن تنها در روزهاى پنجشنبه روى زائران باز مىشده است. ولى با توجّه به متن كتيبهاى كه بر قسمت فوقانى حجرۀ مرقد قرار داشته، معلوم مىشود كه اين بنا ده سال قبل از اقدام مادر خليفه، توسّط «حسين بن ابىالهيجاء» بازسازى شده است. متن سنگنبشته از اين قرار است:
«هذا مصرع حمزة بن عبدالمطلب عليه السّلام و مصلّى النّبي صلّى اللّٰه عليه [و آله] و سلّم، عمره العبد الفقير إلى رحمة ربه حسين بن أبيالهيجاء غفر اللّٰه له و لوالديه سنة ثمانين و خمسمائة».
ولى چنين كتيبهاى ظاهراً نمىتوانسته مربوط به مشهد فعلى حمزه باشد. لذا سمهودى خاطرنشان مىكند كه «شاهين» - شيخالحرم مدينه - آن را پس از مرمّت مسجد به سال 890 - 893 ه .ق. به مسجد المصرع نقل و انتقال داده است.
ابنجبير در نيمۀ دوم سدۀ 6 ه .ق. از مشهد حمزه كه بر آن مسجدى بنا شده بود، ديدن كرده و آن را مسجد حمزه خوانده كه قبر در مجاورت آن قرار داشته است. 3سمهودى كه خود در سدۀ نهم هجرى در مدينه بهسر مىبرد، از اقدامات سلطان مصر: «اشرف قايتباى» ياد كرده كه بناى مشهد حمزه را از سمت مغرب توسعه