207بنىحرام بوده، مورد تأييد سمهودى نيست. زيرا وى صريحاً نظر مىدهد كه: مسجد قبلتين در «بنوسواد» از «بنوسلمه» واقع شده؛ نه در «بنوحرام».
ثانياً: تمامى مساجدى كه در دو سال نخست هجرت از منطقۀ قبا تا وادى عقيق و حرّۀ شرقى و غربى و وادى قناة از منازل «بنوحارثه» و «بنومعاويه» و «بنوعبدالأشهل» در شمال شرقى و شرق مدينه و «بنوسالم» و «بنوسلمه» احداث و بنا شده بودند، قبلهاى رو به سوى بيتالمقدس داشته است و مسلّماً تا خبر تغيير قبله در مدينه انتشار يافت، يا در حال نماز، قبلۀ خود را گرداندهاند؛ يا نماز ظهر را به سوى بيتالمقدس خوانده و پس از شنيدن خبر تغيير قبله، عصر را به سوى كعبه خواندهاند. به اين لحاظ مىتوان تمام مساجد مذكور را ذوقبلتين خواند؛ ولى آنچه مورد نظر پژوهندگان بوده، اين است كه مكان اولين نماز دو قبلهاى محمّد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله را بيابند. پژوهندگان اسلامى خصوصاً واقدى و ابنزباله، مسجد بنىسلمه را كه تاكنون به مسجد قبلتين شهرت يافته، در اين خصوص، مقدّم بر ديگر مساجد مدينه دانستهاند.
ت: بناى مسجد قبلتين
مسجد قبلتين در حرّۀ الوبره (شمال غربى مدينه، يا در غرب مساجد دامنۀ كوه سلع) قرار دارد كه فاصلۀ آن تا مسجدالنّبى سه و نيم كيلومتر است. از وضعيّت ديرينۀ بناى مسجد تا قرن هفتم هجرى، مدارك صحيح و مشخصّى در دست ندارم؛ ولى مسلّم است كه اين مسجد داراى بنايى بوده است. ابننجّار اين مسجد را مورد توجّه زائران مسلمان دانسته و از بناى مخروبۀ آن توصيفاتى آورده است. 1در سال 893ه .ق. شاهين الجمالى (شيخ الخدام مسجد النّبى) آن را تجديد بنا كرد و سلطان سليمان عثمانى در سال 950ه .ق. به ترميم و بازسازى آن اهتمام ورزيد.
در 24 محرّم سال 1318ه .ق. رفعت پاشا (اميرالحاج مصرى) به زيارت و مشاهدۀ مسجد مزبور موفّق شد و آن را در مرآتالحرمين، مسجدى مخروبه توصيف كرد كه تنها