84صورى و شكلى، صف واحدى را در برابر دشمن تشكيل دهند.
2 - طرح عينى مسألۀ رهبرى
در جريان حجّةالوداع مسلمانان به طور عينى، رهبرى پيامبر را ديدند و نقش رهبرى را در انجام مناسك حج و رسيدن به اهداف ومقاصد آن به وضوح درك كردند. آنان در تمامى مراحل، پيامبر را در نقش يك رهبر دلسوز و تحركآفرين يافتند و به اهميت رهبرى پى بردند.
تصوير چنين مسألۀ حساسى در يك صحنه، طى عمليات ويژه و با حضور انبوه مسلمانانى كه بايد پس از پيامبر راه او را ادامه دهند، هرچند مشكل و توأم با دشوارى بود اما در نهايت ابتكار خارقالعادهاى بود كه مىتوانست در تفهيم مسألهاى بدين پايه از اهميت، و انتقال سريع آن به انبوهى از مردم و سپس نشر آن در سراسر جزيرةالعرب مفيد و داراى اثر شايان توجه باشد.
نود هزار يا يكصد و بيست هزار مسلمان بسيج شده، با ديدن صحنهاى جدّى، نه نمايشى، اينك آمادگى آن را مىيابند كه با فكر و احساس مناسب، سخنان پيامبر را در زمينۀ رهبرى بشنوند و به حقيقت و عمق آن پى ببرند.
اين جمع به راه افتاده و پويا، آهنگ كعبه را با رهبر آغاز، و طواف و سعى را در حضور امام عزم، و وقوف به عرفات و مزدلفه را به پيروى از پيشوا، و قربانى را براى فداكارى در راه رهبر، و رمى جمره و طرد شيطان استكبار درونى و بيرونى را با شناخت و در خدمت او انجام دادند و روح