190
حرم، سرزمين آزاد اسلامى
به اعتقاد بسيارى از علماى اسلام، منطقۀ حرم سرزمين آزاد است و براى هر واردى جايز است در هر جاى حرم كه خواست منزل گزيند و صاحبخانه موظّف است او را جاى دهد، چه بخواهد و چه نخواهد. 1در صدر اسلام خانههاى شهر مكّه، همواره به روى زائران باز بود و خانهها بدون در بود و صحابه از اين كه عدهاى از مردم مكّه به خاطر سرقتها مجبور شدند براى خانههاى خود درب بگذارند، ابراز ناخشنودى مىكردند و مىگفتند: آيا خانههاى خود را به روى حاجيان مىبنديد؟ 2
خلفا در زمان حج دستور مىدادند درهاى خانههاى مكه را از جاى بركنند تا خانهها به روى حاجيان باز باشد. به همين دليل، فقها در مورد سرزمين حرم، به لحاظ قابل تملّك بودن آن، سه نظريّه ابراز نمودهاند:
1 - سرزمين حرم و مكّه قابل تملك نيست و حرم منطقۀ آزاد اسلامى است و سكونت در آن، براى همۀ مسلمانان آزاد مىباشد، در نتيجه نه به ارث به كسى مىرسد و نه اجاره داده مىشود و نه قابل فروش است.
2 - قابل تملّك است، به ارث نيز تملّك مىشود و قابل بيع نيز هست، ولى در ازاى اسكان زوّار بيتاللّٰه الحرام كسى نمىتواند مالالاجاره دريافت نمايد.
3 - از اموال عمومى است و در اختيار دولت اسلامى (امام) قرار