149سوّم: آيۀ شريفۀ «وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ.» ¹در اين آيه از منازعه و خصومت نهى شده است كه اين خود، معناى جدال است.

آنگاه مى‌گويد:

متكلّمان بر اين اعتقادند كه جدال در دين عبادت بزرگى است و بر اثبات اين حرف خود به آيۀ شريفۀ: «اُدْعُ إِلىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » ² استدلال كرده‌اند و همچنين به گفتار مشركان در برابر نوح كه گفتند «يٰا نُوحُ قَدْ جٰادَلْتَنٰا فَأَكْثَرْتَ جِدٰالَنٰا» ³ استدلال كرده‌اند. و جدال نوح بى‌شك براى تثبيت دين و بيان اصول شريعت بوده است.

سپس به روايات مربوط به جدال پرداخته، چنين نتيجه مى‌گيرد كه:

جدال نكوهيده، جدالى است كه براى تقرير باطل و به منظور اهداف مادى؛ از قبيل كسب مال و جاه باشد و جدال پسنديده آن است كه انگيزۀ آن تقرير حقّ و دعوت به راه خدا و دفاع از حريم مقدس دين خدا باشد. ⁴آلوسى در تفسير روح‌المعانى مى‌گويد:

با وجود ذكر حج در آيۀ قبلى، به جاى ضمير كلمۀ حج در آيۀ «لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» آمده و اين دليل بر آن است كه اهميت حج فوق‌العاده است و بيانگر علت حكم منع از رفث و فسوق و جدال مى‌باشد؛ زيرا زيارت بيت‌اللّٰه الحرام و تقرب با آن به خدا از موجبات