239دليل مكعب شكل بودن، كعبه ناميده‌اند.
قاضى عياض در «مشارق» به هنگام ذكر كعبه مى‌گويد: كعبه خود بيت است به اين دليل چنين نامگذارى شده كه مكعب است و شكل چهار گوش دارد و هر بناى مرتفع و مربعى را كعبه گويند.
نووى گويد؛ از اين جهت اين نام گرفته كه گرد مانند و مرتفع است و يا به دليل مربع بودن اساس (شالوده) آن است. 1 و از ديگر كسانى كه معتقدند نامگذارى كعبه به خاطر مكعب شكل بودن آن است، ابن‌نجيح و ابن‌جُرَيج هستند.
كعبه، نام «مكّه» به خود گرفته؛ زيرا پوزۀ سركشان را به خاك مى‌مالد؛ در اين باره معانى ديگرى نيز ذكر شده است. در معناى «بيت‌العتيق» اختلاف است؛ برخى گويند اين نام از اين جهت است كه خداوند متعال آن را از زورمداران و قلدران آزاد كرد و دست هيچ ستمگرى، بدان نمى‌رسد. يا هيچ ستمگرى ياراى رويارويى با آن را ندارد. امّا بنا بر آنچه ابن‌جماعه گفته است، نظريۀ اول صحيح است.
از ديگر نام‌هاى كعبه، «بُنَيَّه» با تشديد است كه قاضى عياض در «مشارق» از آن ياد كرده است. او در باب حرف «باء» و به هنگام سخن از بيت عتيق آورده است: و بُنَيَّه نامى براى كعبه است. ابن‌اثير نيز در «نهايه» 2 مطلبى دالّ بر اين نامگذارى دارد؛ وى مى‌گويد:
در حديث بَراء بن مَعْرور آمده است: بهتر آن ديدم كه به اين بُنَيّه پشت نكنم، كه منظورش كعبه است. كعبه را بنيّة ابراهيم عليه السلام مى‌گفتند؛ زيرا از بناهاى او است و سوگند خوردن به خداى اين بنيّه (ساخته شده)، فراوان بوده است.
ازرقى نيز مطلبى در تأييد اين نامگذارى دارد. وى خبرى را از واقدى نقل كرده كه در آن، از اذان بلال در ظهر روز فتح مكه در كنار كعبه سخن رفته كه قريش آن را شنيدند و ناخوش داشتند. تا آنجا كه ابن ابى‌العاص گفته است به خدا سوگند كه اين بسيار گران