180يادآور شده و گفته است كه اين امر پيش از آفرينش حضرت آدم عليه السلام بوده است و دليلش هم خبرى است كه از (امام) زين‌العابدين[ عليه السلام ] روايت كرده و از گفته‌هاى ابن‌عباس نيز در تأييد بناى كعبه به وسيلۀ ملائكه، آورده است.

نووى نيز در «تهذيب الأسماء واللغات» ¹ از بناى كعبه به وسيلۀ ملائكه سخن گفته و آن را نخستين بناى كعبه بر شمرده است. ولى از بناى كعبه به وسيلۀ آدم عليه السلام سخن به ميان نياورده است كه از وى شگفت است؛ زيرا شهرت بناى كعبه به وسيلۀ حضرت آدم، اگر بيشتر از بناى ملائكه نباشد، كمتر نيست. هرچند هيچ يك از دوخبر، قطعى و مؤكد نيست، ولى در صورت صحّت، آنها را بايد تأسيس و بنا نهادنِ كعبه تلقّى كرد.

در مورد بناى كعبه به وسيلۀ حضرت آدم عليه السلام در كتاب «دلائل النبوّۀ» بيهقى خبرى منسوب به پيامبر صلى الله عليه و آله به دستمان رسيده كه از اين قرار است: ابوعبداللّٰه حافظ ، از ابوجعفر محمد بن محمد بن عبداللّٰه بغدادى، از يحيى‌بن عثمان بن صالح، از ابوصالح جهنى، از ابن‌لهيعه، از يزيد، از ابى‌خير، از عبداللّٰه بن عمرو بن عاص نقل كرده كه گفت: رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: خداوند جبرئيل را نزد آدم و حوّا فرستاد و به ايشان گفت: براى من خانه‌اى بسازيد. جبرئيل محدودۀ خانه را براى آنها مشخص كرد و حضرت آدم شروع به حفارى نمود و حوّا خاك‌ها را جابه‌جا مى‌كرد، تا اينكه (در حفارى) به آب رسيد، آنگاه از آن زير ندا آمد: كافى است اى آدم، وقتى به فرمان الهى ساخته شد، بايد به گرد آن طواف كنى. و به او گفته شد: تو نخستين انسانى و اين نخستين خانه است. آنگاه قرنها سپرى شد و به (زمان) حج حضرت نوح عليه السلام رسيد. پس از آن نيز قرن‌ها گذشت و (به زمانى رسيد كه) حضرت ابراهيم عليه السلام پايه‌هاى خانه را بالا برد. بيهقى مى‌افزايد: اين خبر مرفوع را تنها ابن‌لهيعه نقل كرده است.

ازرقى نيز از بناى كعبۀ معظمه به وسيلۀ حضرت آدم عليه السلام ياد كرده و در اين باره به دو خبرى كه از ابن‌عباس روايت كرده، استناد نموده است. در يكى از آنها آمده است كه او