108مىتوان از «اُمّالقرى» ياد كرد. ضحاك در تفسير آيۀ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرىٰ مىگويد: در علّت نامگذارى به اين نام، اختلاف است؛ به گفتۀ ابنعباس، اين نام به اين دليل است كه زمين در زير آن، گسترده شده و برخى علت اين نامگذارى را اين مىدانند كه از همۀ روستاها و آبادىها، برتر است و يا به خاطر آن است كه «بيتاللّٰه» در آن واقع است و همچنانكه سلطان و پايتخت او بر ديگر جاها برترى دارد. امّ (يعنى مادر) نيز مقدّم دانسته شده است.
و نيز گفتهاند: به اين دليل است كه امّت، همه قصدِ آن مىكنند و به سويش مىآيند.
از ديگر نامهاى آن، «قريه» است. مجاهد در تفسير آيۀ: وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْيَةً كٰانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهٰا رِزْقُهٰا رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكٰانٍ ... مىگويد: قريه نام جايى است كه گروه بسيار از مردم در آن گرد مىآيند؛ زيرا در لغت نيز مىگوييم، «قريت الماء في الحوض » ؛يعنى آب در بركه جمع شد. به حوض يا بركه «مقراة» نيز مىگويند.
همچنين به مكه، «بلد» مىگويند؛ چرا كه خداوند متعال مىفرمايد: لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ . ابنعباس مىگويد: مراد مكه است و پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «البلد» مكه است.
فاكهى نيز به نقل از وى و نيز از ابن... 1 در تفسير اين آيه نقل كرده كه مراد، مكه است.
بلد در لغت، دامنه، فراز و بلندىِ آبادىهاست. از ديگر نامها، «بلدالأمين» است؛ خداوند متعال مىفرمايد: وَ هٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ فاكهى در روايتى با اسناد به ابنعباس، دربارۀ اين آيه مىگويد: منظور مكه است. اين سخن از زيد بن اسلم نيز روايت شده است.
از ديگر نامها، «بلده» است. خداوند متعال مىفرمايد: إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ ... واحدى در «الوسيط» مىگويد: مراد از «البلده» مكه است. ابنبرجان نيز در تفسير خود، همين مطلب را بيان كرده است.
ياقوت حموى نيز در «معجم البلدان» با عنوان «البلده» سه جاى را ذكر كرده است و