309
راه حج
در اين دوره راه حج تغيير كرده،بيشتر از طريق عيذاب و قصير در منطقۀ صعيد به سمت عقبه در شرق مصر بود به طورى كه از راه زمين تا شمال حجاز مىآمدند.شجرة الدر در رأس قافلهاى از همين طريق،در محملى كه به شكل هودج ساخته شده بود به حج آمد.اين محمل،بعدها شعار قافلۀ مصرىها در حج شد و به تدريج برخى از امتهاى اسلامى ديگر هم از آن تقليد كردند.
ابن جبير هم در همين دوره از طريق عيذاب آمده،به طورى كه مىگويد قافلهها ميان عيذاب و قوص حركت مىكنند.او مىنويسد كه حجاج از شقدف كه شبيه محمل است استفاده مىكنند.دو شقدف با طناب به هم متصل شده و روى شتر قرار داده مىشود،هر كدام چهارچوب محكمى دارد كه روى آن سايهبان انداختهاند.سوارى كه به همراه يك نفر ديگر،هر كدام در يك طرف اين شقدف نشستهاند،به راحتى مىتوانند كتاب يا قرآن بخوانند يا اگر خواستند با همپالكى خود به بازى شطرنج بپردازند.
اين وصف ابن جبير از شقدف همان است كه ما روى شتران مىگذاشتيم وبقاياى آن تا همين روزگاران اخير بود و اين نشان مىدهد كه شقدف مخصوص حجاز نبوده و در مصر هم استفاده مىشده است.
اصلاحات و تعميرات درمسجد الحرام
مورّخان از كارهاى اصلاحى ايوبيان در مسجد زياد سخن نگفتهاند،بلكه تنها از كارهاى عباسيان و يا برخى از ثروتمندان مسلمان ياد كردهاند.
شرفالدين احد،يكى از مملوكان مستنصر عباسى در سال 641 بيمارستانى در نزديكى باب الزياده در جاى مدارسى كه قبل از زمان ما محكمۀ شرعيه در آنجا بود، ساخت.همين طور مدرسهاى در سمت راست كسى كه داخل باب السلام مىشود ساخت و كتابهاى زيادى وقف آن كرد.همچنين حاشيۀ مطاف را تعمير نمود. 1