310
قطبالدين مىگويد كه آن كتابها در زمان ما پراكنده گرديد.مدرسه هم به رباط تبديل شد كه البته جايى هم براى تدريس در آن بود؛چنان كه كتابهاى اهدايى برخى از متبرّعين هم در آنجا بود. 1
در سال 576 الناصر دستور داد تا مسجد را با سنگ مرمر فرش كنند. 2همچنين در سال 629 مستنصر عباسى گفت تا كعبه و سقف و برخى از اركان آن را تعمير نمايند. 3
عباسيان در طول اين مدت،پردۀ كعبه را مىفرستادند و روى كمربند آن آياتى از قرآن و اسم خليفه را مىنوشتند.ابن جيبر مىنويسد كه پردۀ كعبه سبز بود.
ابن جبير مىنويسد كه زمين مطاف با سنگ صافى فرش شده و چون صفحۀ مرمرينى زيبا به رنگهاى سياه و گندمى و سپيد،گسترده و به يكديگر پيوسته است و پهناى آن از كنار ديوار كعبه نُه قدم است مگر در جهتى كه مقابل مقام قرار دارد؛چون در آن قسمت سنگفرش تا مقام ادامه يافته،آن را دور مىزند.ديگر مناطق حرم، زمينهايش با شن نرم فرش شده و طواف زنان در آخرين بخش سنگفرش و منتهااليه آن انجام مىگيرد. 4
روشنايى مسجد در اين دوره با مشعل صورت مىگرفت آن چنان كه ابن جبير در سفرنامهاش مىنويسد:اين مشعلها در ظرفى آهنينى كه در بالاى چوبى قرار داشت روشن مىشد.اين چوبها را در اطراف مطاف،در جايى نزديك به آن نصب كرده