173
اصلاحات درمسجد
معاويه اصلاحاتى در مسجد به عمل آورد،اما آن را توسعه نداد.وى زمانى كه به حج آمد،از شام،يك منبر سه پلهاى همراه آورد تا روى آن خطبه بخواند.خلفاى پيشين در وقت خطبه خواندن مقابل كعبه و در حِجر، 1ايستاده خطبه مىخواندند.معاويه همچنين از بردگان،خدمهاى براى كعبه معين كرد كه تصوّر مىكنم خواجه بودند.وى از ديباج و پارچههاى قِبْطى،پرده براى كعبه درست كرد.بعد از او يزيد و زبير و ديگر خلفاى اميه هم به اين كار ادامه دادند. 2
اما عبدالله بن زبير چندين خانه را خريدارى كرده،سمت شرقى و جنوبى مسجد را توسعه داد.
ازرقى مىگويد از جمله خانههايى كه ابن زبير خريدارى كرد،متعلق به جد وى ازرق بود كه در شرق مسجد قرار داشت و قيمت آن كمتر از چند ده هزار دينار نبود.
مساحت مسجد در اين توسعه به حدود 32400 ذراع و در شكل مربع رسيد.همين طور رواقهايى هم روى ستونهاى چوبى براى آن ساخته شد. 3
بناىكعبه
زمانى كه برخى از ديوارهاى كعبه در پى آتش سوزىِ زمان محاصرۀ سال 64 آسيب ديد،ابن زبير دستور داد تا آن را از پايه بردارند و سپس بر اساس جايى كه ابراهيم