453كرده و ابو حاتم و ابو عوانه گويند كه در سال 217 زنده بوده. 1ذهبى از حاتم روايت كند كه او در سال 222 از جهان رخت بربسته است.
اما محمد بن عبد الله بن احمد بن محمد،فاسى گويد كه او مؤلف اخبار مكه بوده است.
از جماعتى حديث كرده و شگفت در اين است كه محققان به ترجمۀ حال او نپرداختهاند. 2
وستنفلد تاريخ مكه را،با اتكا به چند نسخه،چاپ كرده است.سپس رشدى صالح ملحس نسخۀ چاپ وستنفلد را با سه نسخۀ ديگر خطى،تصحيح و تجديد چاپ كرده.همه به روايت ابو محمد اسحاق بن احمد بن نافع خزاعى.از عموى پدرش ابو الحسن محمد بن نافع خزاعى متوفاى بعد از سال 350 روايت كرده است.از اين بر مىآيد كه ابو محمد خزاعى نصوص ديگرى دربارۀ سمت غربى مسجد الحرام به سال 281 بر آن افزوده است. 3و ابو الحسن خبرى از آنچه مقتدر بر ديوار دار النّدوه افزوده،اضافه كرده است.و ابو محمد اسحاق،فرزند احمد بن اسحاق بن نافع بن ابى بكر بن يوسف بن عبد الله بن نافع بن حارث خزاعى است.نافع والى مكه بود از سوى عمر بن خطاب و دار السّجن را براى عمر در مكه خريد.
ابو محمد اسحاق از كبار اهل قرآن و يكى از فصحاى مكه بود.ابن الجزرى گويد كه او پيشواى قرّاء مكه بود و ثقه و در ضبط حجت بود.
شمارى از مشايخ او را ذكر كرده و نيز كسانى را كه نزد آنها علم قرائتها را آموخته.در هشتم رمضان سال 308 وفات كرده است. 4
اما محمد بن نافع بن احمد بن اسحاق،فاسى گويد كه او از عمش اسحاق بن احمد خزاعى روايت مىكند.او را دو تعليقه بر تاريخ مكه و مطالبى كه در باب دار النّدوه و باب ابراهيم افزوده است.و از تاريخ مسبحى نقل كرده.او از كسانى بوده كه در آن هنگام كه حاجبان در درون كعبه حجر الاسود را در قاب زر مىگرفتهاند او نيز به درون كعبه رفته.اين واقعه در سال 340 بوده است.قرامطه حجر الاسود را در سال 339 در روز عيد اضحى به مكانش بازگردانيدند.محمد بن نافع در سال 350 زنده بوده و او را تأليفى است در فضائل