29شد. همۀ اين كارها در سال 947 ه . (1540 م) سامان گرفت.
در عصر سلطان عبدالحميد عثمانى، كاربرد سنگ مرمر در مسجد فزونى يافت و از جمله، همۀ سطح مسجد با مرمر سنگفرش شد.
در عصر سلطان محمود ثانى، به سال 1228 ه . (1813 م) گنبدى كه در زمان قايتباى بنا شده بود، به دليل بروز شكاف در بنياد آن، برچيده شد و بهجاى آنگنبدى جديد با پايههايى از آجربزرگ فرازآمد، اين گنبد پوششى از جنس سرب داشت و با رنگ سبز آراسته شده بود، بالاى آن نيز نشانى از زرين مىدرخشيد. گنبد سلطان محمود ثانى همچنان پابرجاست.
در همان سال، كف سمت شمال مسجد را با مرمر پوشاندند و پورسلين (چينى) ديوار قبر مطهّر را بازسازى كردند و اطلس زربفت سبزرنگى را كه با خطّى دلكش و زيبا آراسته بود، بر مضجع منوّر انداختند.
اقدامات عبدالمجيد (1255 ه .1839/ م - 1277 ه .1861/ م) گستردهترين عمليّات توسعۀ مسجد نبوى در عصر عثمانى است، كه جز حجرۀ شريف پيامبر صلى الله عليه و آله ، محرابهاى سهگانه و منبر و منارۀ اصلىِ كنار گنبد، همۀ زواياى مسجد را فرا گرفت و دوازده سال به درازا كشيد.
در اين عمليّات، كف مسجد با سنگ سياهى كه از حرّه آورده بودند، پوشيده شد و استفاده از آن به ديگر بخشهاى مسجد هم سرايت كرد.
ستونها و طاقها با سنگ قرمز زينت يافت، ستونها همچنين با مرمر نگارين و آراسته به آبطلا زيباسازى شد. پايههاى يكپارچۀ جديدى هم كه طاقى در بالا و گنبدى بر فراز طاق داشت، برپا گرديد. براى تقويت تكيهگاه طاقها، ديوارهاى مسجد نيز استحكام بيشترى يافت و كف بخش انتهايى مسجد، با مرمر سنگفرش شد. سراسر بام مسجد را گنبدهاى كوچكى از جنس سرب پوشاند. بلنداى سقف مسجد از داخل يكسان