73مى‌شود. در اين آيات فرموده است: گرچه اين شكست، تلخى‌ها به دنبال داشت، اما ايمان واقعى از ايمان عاريتى، و مؤمنِ ثابت قدم از منافق سست عنصر مشخص گرديد.

- إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلىٰ أَحَدٍ...

اين آيات صحنۀ فرار مسلمانان از ميدان احد رابه يادمى‌آورد و مى‌فرمايد: ياد آوريد آن هنگام را كه از ميدان جنگ مى گريختيد و به پشت سر خود هم نگاه نمى‌كرديد كه ببينيد چه بر سر برادران شما مى‌آيد؛ «إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلىٰ أَحَدٍ...» و پيامبر صلى الله عليه و آله از پشت سرتان فرياد مى‌زد: اى بندگان خدا، به سوى من برگرديد. من فرستادۀ خدايم؛ «وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرٰاكُمْ » . ولى هيچ كس به نداى او پاسخ نمى‌داد! پيامبر صلى الله عليه و آله بسيار غمگين شد و خدا به كيفر اين كارتان غم‌ها و اندوه‌هايى، يكى پس از ديگرى بر شما نازل كرد، «فَأَثٰابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ » .

هجوم اين همه اندوه براى اين بود كه ديگر به خاطر پيروز نشدن و از دست دادن غنايم و گرفتار شدن به مصيبت‌هاى جنگ محزون نشويد و در راه خدا به اين امور عادت كنيد و تحمل انواع رنج‌ها را تمرين و تجربه نماييد؛ زيرا هر كس مشكل سنگين را تحمل كند، مشكلات كوچك را به راحتى پشت سر خواهد گذاشت؛ «لِكَيْلاٰ تَحْزَنُوا عَلىٰ مٰا فٰاتَكُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَكُمْ وَ اللّٰهُ خَبِيرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ » خداوند از اعمال شما آگاه است و بر مجاهدت عدّه‌اى و مخالفت و فرار عدّۀ ديگر ناظر بود. حال اگر از اهل طاعت هستيد، شاكر باشيد و اگر جزو كسانى هستيد كه از فرمان رسول‌اللّٰه سرپيچى كردند، توبه كنيد.