93

مراحل چهارگانۀ اركان و معارف دين

همان‌گونه كه كعبه بر عوالم بالا تنظيم مى‌شود، قرآن، نماز، روزه، حج و عمره و ساير عبادات و آيات الهى نيز چنين است. بر اين اساس، ولايت نيز داراى مراحل چهارگانه مزبور است؛ زيرا ولايت يكى از مبانى مهم اسلام است. ولايت و رهبرى، در عالم طبيعت و در جامعه انسانى به منزله كعبه است. چنان‌كه اميرمؤمنان امام‌على(ع) فرمود: «

مَثَلُ الإمامِ مَثَلُ الكعبةِ إذْ تُؤْتى ولاتَأْتى ». ¹ پس وجود طبيعى و عنصرى ولايت به منزلۀ كعبه طبيعى است؛ چنان‌كه وجود مثالى آن به منزله بيت‌المعمور و وجود عرشى آن به منزلۀ وجود عرشى كعبه است. همچنين ولايت، باطنى دارد كه برابر همان تسبيحات اربعه است. از اين‌رو امامان معصوم(عليهم السلام) فرمودند: «

سَبّحْنا وسَبّحَتِ الملائكةٌ ». ² يعنى همان‌طور كه در نشئۀ طبيعت به انسان‌ها فرمودند: «

صَلّوا كَما رأيْتُمونى أصَلّى » ³، يا «

خُذوا عَنّى مَناسِكَكُم » ⁴، در عالم بالا نيز اهل‌بيت(عليهم السلام) امام ملائكه‌اند. قهراً ولايت هم مانند نماز معراج مؤمنى مى‌شود كه از صبغۀ تولّىِ اولياى الهى برخوردار است. بنابراين، همان‌گونه كه به قارى قرآن گفته مى‌شود: «

إقْرَأ وَارْقَ » ⁵، به نمازگزار هم گفته مى‌شود: «صلّ وارق»، به متولى اولياى الهى هم گفته مى‌شود: «تولّ وارق»، به حج‌گزار و معتمر نيز گفته مى‌شود: «حجَّ واعتمر وارق».

كسى كه مراحل چهارگانۀ مزبور را بپيمايد، قلب او عرش خداوند رحمان است؛ «

قَلبُ المؤمنِ عَرْشُ الرَّحمانِ ». ⁶

با توجه به روايتى كه بيانگر راز تربيع كعبه بود، معناى اين حديث كه، كعبه از جايگاه