211نمودارى از اين ابعاد گوناگون دعاى عرفه ذيلاً بيان مىشود:
در بخشى از آن دعا، قدرت لايزال الهى در كوبيدن جبّاران و اينكه خداوند هر كفرپيشه و ستمگرى را ريشهكن مىكند چنين مطرح شده است:
«وَهُوَ لِلدَّعَواتِ سامِعٌ وَلِلْكُرْباتِ دافِعٌ وَلِلدَّرَجاتِ رافِعٌ وَلِلْجَبابِرَةِ قامِعٌ» .
در بخش ديگر، عنايت خداوند نسبت به دولت الهى و تولّد در زمان حكومت اسلامى و نجات از پيشتازان كفر و الحاد و حكمرانان خودسر و خونآشام تبيين شده است؛ آنجا كه به خداوند عرض مىكند:
«...لَمْ تُخْرِجْنى لِرَأفَتِكَ بى وَلُطْفِكَ لى وَإحْسانِكَ إلَىَّ فى دَوْلَةِ أئِمَّةِ الْكُفْرِ الّذينَ نَقَضُوا عَهْدَكَ وَكَذَّبُوا رُسُلَكَ لكِنَّكَ أخْرَجْتَنى لِلّذى سَبَقَ لى مِنَ الهُدى الّذى لَهُ يَسَّرْتَنى وَفيهِ أنْشَأْتَنى» .
در بخشهايى از آن دعاى شريف، عالىترين مراحل توحيد بيان شده است. در آن بخش از دعا اين نكته به خوبى تبيين و بر آن تصريح شده است كه پى بردن به خداوند از راه آثار و آيات او همانند پى بردن به آفتاب در فضاى روشن روز به وسيلۀ شمع كمنور است؛ زيرا ذات اقدس خداوند از هر ظاهرى به آشكارتر و از هر نورى نورانىتر است و هرگز غايب نشده و نمىشود تا نيازى به استظهار داشته باشد و هر عارفى قبل از هر چيز اول او را مشاهده مىكند و بعد آثار او را، و آنكه خدا را رقب و ناظر نمىبيند نابيناست و.. .
در قسمتى از بخش پايانى دعاى عرفه كه بدان اشاره شد چنين آمده است:
«إلهى تَرَدُّدى فِى الآثارِ يُوجِبُ بُعْدَ الْمَزارِ فَاجْمَعْنى عَلَيْكَ بِخِدْمَةٍ تُصِلُنى إلَيْكَ. كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ فى وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إلَيْكَ؟ أيَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَيْسَ لَكَ حَتّى يَكُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَكَ؟ مَتى غِبْتَ حَتّى تَحْتاجَ إلى دَليلٍ يَدُلُّ عَلَيْكَ وَمَتى بَعُدْتَ حتّى تَكُونَ الآثارُ هِىَ الّتى تُوصِلُ إلَيْكَ؟ عَمِيَتْ 1 عَيْنٌ لاتَراكَ عَلَيْها رَقيباً وَخَسِرَتْ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّكَ نَصيباً...» . 2