158

حقيقت انسان كامل، سرّ همۀ عبادات

براى راهيابى به اسرار عبادت نشانه‌هايى است. توضيح اينكه، آنچه شرط صحت و قبول طولى عبادت است، نه شرط عَرضى آن، از اسرار عبادت محسوب مى‌شود. مثلاً طهارت، شرط صحت نماز است، ليكن اين‌گونه از اشتراط گرچه تقدم رتبى دارد، ليكن از لحاظ سِرّشناسى در عَرْض عبادت مشروط و موقوف قرار دارد، نه در طول آنها؛ زيرا شرط طولى قبول طهارت و نماز نيز پرهيزكارى است؛ إِنَّمٰا يَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ . ¹

قبول تقوا نيز رهن ولايت انسان كامل است؛ زيرا هيچ عبادتى حتى تقوا بدون تولّى معصومين(عليهم السلام) مقبول نيست؛ حتى پذيرش والى بودن آنان بدون اعتقاد به ولايت تكوينى آن ذات عظام كه سرّ والى بودن آنهاست مقبول نيست؛ ² زيرا پذيرش سرپرستى آنان مانند نماز و روزه و زكات و حج و... از فروع دين به‌شمار مى‌رود، ³ و هر فرعى، اصلى دارد كه سرّ آن فرع محسوب مى‌شود. از اين رهگذر معلوم مى‌شود كه حقيقت انسان كامل سرّ هر عبادتى است و هر سالكى به مقدار نيل خود از كمال انسانى به راز عبادت مى‌رسد و كامل‌ترين آنها كه معصومين(عليهم السلام) هستند به سرّ نهايى عبادت واصل شدند. از اين‌رو صراط مستقيم ⁴ و ميزان اعمال‌اند. ⁵

براى رسيدن به اين هدف عالى، جز خردمندى و هوشيارى در مراقبت حَرَمِ امن دل، چاره‌اى نيست. فرزانگى نيز بدون تدبّر و ژرف‌انديشى حاصل نخواهد شد و صاحب‌نظرى، بدون رازدارى و طهارت ضمير و صيانت سرّ ميسر نخواهد شد؛

«الَظَّفَرُ بِالْحَزْمِ وَالْحَزْمُ بِإِجالَةِ الرَأْىِ وَالرَّأْىُ بِتَحْصينِ الأسرارِ» . ⁶

* * *